بخشی از خاطرات خوب كودكی و نوجوانی من در سلیمانیه، این باغ دلگشای گمشده در حاشیه شرقی تهران جا مانده است. نمی دانم امروز از آن همه سبزی و خرمی چه باقی مانده. می دانم اما از بهار ۴۷ كه برای امتحان ششم دبیرستان میهمان خرمی سلیمانیه بودم، دیگر پای من به آنجا نرسیده است.

سلیمانیه باغی قلعه مانند با دروازه و دیوارهای بلند خشت و گلی و چینه ای بود. این قلعه از خود آسیاب، قنات پرآب و ساكنان ثابت داشت. غیر از آب قناتی كه با پمپ آب زلال بی دریغ را در نهرها جاری می كرد سلیمانیه به دو چیز معروف بود: توت سفید و خیارسبز.

از خانه ما تا سلیمانیه حدود نیم ساعتی راه بود. باید از كنار كرت های سیفی، خانه های توسری خورده، دیوار یخچالی ها، میدانچه موتورآب، باغ های پرورش گل، گورستان ارامنه و... می گذشتیم تا به سلیمانیه برسیم. تا نیمه دهه ۳۰ در شمال قلعه، آمریكاییان یك زمین گلف درست كرده بودند و شنبه ها و یكشنبه ها این منطقه را روی سرشان می گذاشتند.

تاریخ سلیمانیه را بنویسم؟ تهران شناسان می گویند پیش تر اسم سلیمانیه، اصفهانك بوده است. قنات آن را علیرضا خان عضدالملك قاجار (نایب السلطنه احمدشاه) كشید و قلعه را به نام پسر خود (سلیمان) سلیمانیه نامید. مالك بعدی حسن وثوق الدوله بود؛ همان كسی كه همه ایران را با انگلیسیان معامله كرد و از ترس عقوبت به اروپا گریخت و در سال ۱۳۰۴ و پس از كودتا با حمایت همان انگلیسیان برگشت. او پس از فرار رضاخان سی هزار متر اراضی سلیمانیه را خرید و برای آن ۳۵ هزار متر مربع سند گرفت. آخر اخوی او احمد قوام السلطنه نخست وزیر بود. به همان پشتوانه هم بود كه دستی به سر و گوش قلعه كشید و آن را رونق داد.

همین ملك در دهه ۳۰ و ۴۰ قیمت پیدا كرد و ورثه حسن وثوق از فروش این زمین ها آن قدر پول به دست آوردند كه در اروپا بتوانند كر و فری كنند. این هم از تاریخ .

خیار سلیمانیه (دولاب) كوچك، اندكی خمیده و بسیار معطر بود. غیر از خیار در تمامی آن حوالی زمینهای كشت بادنجان، كدو، ترب سیاه و... بسیار بود. اهالی سلیمانیه گاو و گوسفند هم نگه می داشتند.

تیر و مرداد فصل توت جمع كنی بود: یك چادر برزنتی بزرگ را زیر درخت باز می كردند و كارگران حاشیه آن را نگه می داشتند. یكی دو نفر هم زیر چادر می ایستادند تا چادر شیب پیدا كند. سرپرست گروه پس از سه صلوات اجازه تكان دادن می داد و كسی كه روی شاخه ها بود، می تكاند. می تكاند و بارانی از دانه های درشت توت روی چادر می ریخت.

تپه سیلك

تپه جنوبی " سیلك " با مساحتی بیش از دو هكتار در سه كیلومتری جنوب شرقی شهر كاشان معرف دوره های سوم و چهارم سیلك است. اگر چه از لحاظ فرهنگی دوره سوم سیلك ادامه دوره دوم در تپه شمالی است، اما پیشرفتهای چشمگیری كه در امور فنی نصیبصعنعتگران ساكن آن شد، این دوره را از دوره های پیشین و بعدی، یعنی دوره های دوم و چهارم به گونه ای بر جسته جدا و متمایز می سازد.

دوره سوم از هشت لایه استقرار تشكیل شده است.  اواسط این دوره كه همزمان با دوران شكوفایی صنعت و فن در سراسر فلات مركزی است، پیشرفتهای شگرفی را در صنایعی همچون سفالگری و فلزكاری به نمایش می گذارد. از زمان لایه چهارم از دوره سوم، به علت افزایش تقاضا برای سفال و گسترش مبادلات تجاری كه نیاز به وسایل حمل و نقل كالا را بیشتر می كرد، سفالگران سیلك برای تولید سفال انبوه دست به اختراع چرخ سفالگری زدند. این زمان در حدود 4500 ق.م. بود. اما، بزرگترین رویداد در ایجاد تحولات صنعتی، تجاری، سیاسی و اجتماعی در عصر باستان را كه راهگشای پیدایش تمدنهای بزرگ و ظهور امپراتوریها شد، كشف فلز و ذوب آن بود. این تحول عظیم صنعتی نخستین بار و به طور تقریبا" همزمان در دو منطقه مركزی آناتولی درتپه " چایونو " و در فلات مركزی ایران در تپه " قبرستان " قزوین در حدود اواخر نیمه اول هزاره پنجم ق.م. و یكی دو قرن بعد در " تل ابلیس " در استان كرمان به وقوع پیوست. در " سیلك " صنعتگران با ذوب مس و ریختن آن در قالبهای باز، ابزارها و ادوات متعدد و گوناگون مانندتبر، چكش، كلنگ یك سر، كلنگ دو سر، تیغ خنجر، سوزن، سنجاق، اسكنه و قلم تولید كردند و آنها را جایگزین نوع مشابه سنگی یا استخوانی آن نمودند.

 تپه قبرستان

در حفریات تپه " قبرستان " در هشت كیلومتری شمال روستای سگزآباد در دشت قزوین، دو كارگاه ذوب مس همراه با چندین نوع قالب باز، چند نمونه كوره مس و مقدار زیادی سنگ اكسید مس به دست آمد.

ساكنان تپه قبرستان در تمامی طول دوره دوم ( همزمان با لایه های چهارم و پنجم از دوران سوم سیلك ) در خانه های یك، دو و یا سه اتاقی می زیستند. در میان خانه ها چند كارگاه سفالگری و فلزكاری نیز شناسایی شد.اما بزرگترین اثر معماری ساختمانی وسیعی است با دیوارهای ضحیم ویك حیاط مركزی و 9 اتاق كه به احتمال زیاد نشان دهنده نوعی حكومت و یا نظام اداری در اواسط هزاره پنجم ق.م. در فلات مركزی ایران است.

محوطه های شناخته شده دیگر این فرهنگ عبارت اند از : تپه حصار " در سه كیلومتری شرق شهر دامغان، چشمه علی در شهر ری " ، مرتضی گرد" در حدود پنج كیلومتری جنوب چشمه علی و در سمت راست جاده ری به عباس آباد در فاصله 9 كیلومتری از تهران، " قره تپه " شهریار به فاصله حدود 20 كیلومتری جنوب غربی تهران .

منبع: http://www.farhangsara.com

گسترش چشمگیر شهرنشینی در سال های اخیر به ویژه افزایش جمعیت مهاجر در ابرشهری چون تهران، مسائل و مشکلات بسیاری را برجای گذاشته است. روند سریع هجوم به شهرها و فقدان منابع کافی و نزول استاندارد زندگی، مسائل و مشکلات خاصی را در زندگی شهری پدید آورده است؛ کمبود مسکن، آلودگی هوا، معضلات ترافیکی، وجود بافت های فرسوده شهری، کمبود فرصت های فراغتی و تفریحی و ورزشی، افزایش جرائم و انحرافات اجتماعی، کمبود مراکز بهداشتی و درمانی، آلودگی های زیست محیطی و مشکلات دیگر از این دست، بخشی از مشکلات حل نشده زندگی شهری است. مدیریت شهری امروزی در شهرهای بزرگ دیگر قادر نخواهند بود با روش های سنتی و معمول گذشته در ارائه خدمات یک سویه موفقیتی حاصل کنند. برخلاف بسیاری از واژگان علوم اجتماعی، مشارکت participation واژه یی است که به رغم تنوع در مصادیق آن در مورد فضای مفهومی اش ابهام چندانی وجود ندارد و این مفهوم در یک نگرش کلی و عام عبارت است از؛ «کنشی قصدمند، هدفدار، ارادی، ارزشی با خصوصیات متعامل بین کنشگر و زمینه محیطی و اجتماعی اش جهت نیل به هدفی معین و مشترک.» (محسنی تبریزی، ۱۳۷۳؛ ۹۷)

به رغم ضرورت توسعه مشارکت شهروندان در اداره شهر این مفهوم یعنی امکان ورود سازمان یافته شهروندان در پذیرش مسوولیت شهری در سطوح «مشارکت در اندیشه، اظهارنظر، پیشنهاد، تصمیم گیری، برنامه ریزی و اجرا، نظارت بر پروژه های شهری» با موانع بسیاری مواجه است که فرصت صعود شهروندان از پلکان مشارکت را محدود می کند، ذیلاً به بخشی از آن اشاره می شود؛

۱) ظرفیت و آمادگی سازمان های مشارکت پذیر

بسیاری از سازمان ها وجود عنصر جدید، نامانوس و غریبه را تحت عنوان «گروه های مشارکت جو» برنمی تابند و اصولاً اعتقادی به این موضوع که مشارکت موجب افزایش منافع و کاهش هزینه های سازمان می شود وجود ندارد، ریشه تعارضات موجود در بین شهروندان مشارکت جو و سازمان های خدمات رسان شهری از اینجا ناشی می شود که؛

در هیچ جای دنیا شهرداری ها بنگاه اقتصادی نیستند كه نگران دخل و خرج خود باشند و درآمد ثابت و مكفی دارند در حالی كه در شهرهای ایران به خصوص تهران منابع مالی محدود است و شهرها از مالیات بهره ای نمی برند و كمك های دولت در یك بوروكراسی پیچیده دیر به شهرها اختصاص می یابد و یا اصلا اختصاص نمی یابد.

دكتر نوید سعیدی رضوانی، استاد شهرسازی در گفت وگو با مهر با بیان اینكه دولت به علت حضور تمامی نهادهایش در تهران موظف است قسمتی از هزینه های شهر را تقبل كند گفت: شورای شهرها و شهرداری ها باید اختصاص مالیات های شهر به شهرداری را دنبال كنند در حالی كه شهروندان وقتی بدانند كه مالیات در شهر خودشان مصرف می شود راحت تر مالیات می پردازند.

عضو هیات علمی گروه های معماری و شهرسازی دانشگاه آزاد با اشاره به اینكه در قانون شهرداری ها مصوب ۱۳۳۴ به این مسئله توجه شده بود كه فعالیت های خدماتی شهر بر عهده شهرداری و وظایف امنیتی و سیاسی بر عهده دولت است، افزود: خدمات محلی باید در اختیار شهرداری ها باشد كه در قانون ۳۴ گستره وسیعی داشت كه به تدریج با انتقال این وظایف به نهادهای دیگر از وظایف شهرداری ها و به تبع آن از اختیارات آنها كاسته شد.

وی با اشاره به اینكه ذات شهرداری مصوب در قانون ۳۴ تفاوت عمده ای با وظایف شهرداری ها در نقاط دیگر دنیا نداشت تاكید كرد: به دلیل افزایش درآمدهای نفتی و میل دولت به تمركز گرایی و آموزش ندیدن شهرداری ها و اشكالاتی كه در سیستم وجود داشت دولت این وظایف را از شهرداری ها به نهادهای مرتبط به خود منتقل كرد.

این پژوهشگر در مدیریت برنامه ریزی شهری در خصوص تفاوت نحوه اداره اقتصادی شهرهای دنیا با شهرهای ایران گفت: شهر باید منبع ثروت و تولید كننده فرصت اقتصادی باشد و نباید به شهر تنها نگاه كالبدی داشت؛ هر شهری می تواند كسب درآمد كند و برای خود هویت اقتصادی داشته باشد كه نمونه بارز آن شهرهای حاشیه جنوبی خلیج فارس است كه با استفاده از پتانسیل شهر به درآمد زایی می پردازند.

افزایش جمعیت و شهر نشینی به عنوان پدیده ای فراگیر در یکصد سال اخیر ، هم کشورهای صنعتی و هم کشورهای در حال توسعه را در بر گرفته است . به طوری که بسیاری از جوامع ، دارای شهرهای پرجمعیت چند میلیونی هستند .

پیش از سال ۱۹۰۰ میلادی رشد شهرنشینی مربوط به کشورهای غربی بود ، اما از ابتدای قرن بیستم ، دامنه شهر نشینی به کشورهای در حال توسعه نیز کشیده شد و در دهه های اخیر جمعیت شهر نشین اغلب کشورهای در حال توسعه بیش از جمعیت روستا نشین آنهاست .

گسترش شهرها و در نتیجه افزایش جمعیت و مهاجرت از روستاها پدید آمده است . همچنین مهاجرت از روستا به شهر باعث تراکم جمعیت شهر می شود و این در حالی است که مهاجران وارد شده به شهر با اوضاع و احوال زندگی شهری خو نگرفته اند .

روند سریع انتقال جمعیت از روستا به شهر در برخی شهرها با ایجاد منابع و امکانات کافی شهری مانند مسکن ، آب ، برق و ... همراه نبوده است و کمبودهایی احساس شده است . از طرف دیگر افزایش جمعیت ، گسترش فیزیکی شهر را در پی داشته و ارائه خدمات شهری را مشکل کرده است . بدین ترتیب مشکل مسکن ، کمبود فضای سبز کافی ، آلودگی هوای ناشی از تردد اتومبیل ها ، حاشیه نشینی و بیکاری از جمله عوامل نارضایتی شهری است .

این روزها حل مسائل شهری ، جز با شناختن نیازها ، خواسته ها و نگرش های شهروندان امکان پذیر نیست و شناخت مسائل ، جز با پژوهش میسر نخواهد شد .

از سوی دیگر آگاهی از نیازها و مسائل مردم و بررسی نگرش آنان در میزان نقشی که می توانند در رفع مشکلات شهری داشته باشند ، زمینه مساعدی برای برقراری ارتباط منطقی بین نهاد خدمات رسان به شهروندان و خود شهروندان فراهم ساخته و اعتماد میان شهروندان و مدیریت شهری برقرار شود . مشارکت شهروندان در مدیریت شهری می تواند در تامین منابع اقتصادی ، کاهش هزینه خدمات ، افزایش انسجام اجتماعی ، کاهش آسیبها و تنشهای ناشی از زتدگی شهری و رضایت شهروندان موثر باشد .

چکیده:

در شرایط ایران شهرسازی مشارکتی با سوء تعبیرها و کژفهمی‌های گسترده‌ای روبه روست و عمدتاً طرح‌هایی که تنها پیش‌فروش واحدهای ساختمانی هستند، مشارکتی تلقّی می‌گردند. در این مقاله سعی شده ابعاد اصلی شهرسازی مشارکتی هماهنگ با شرایط ایران، شناسایی گردیده و به نحوی قابل اجرا در یک طرح شهری ارائه گردد. سپس به عنوان نمونه، برای بافت قلعه آبکوه مشهد که نوعی از اسکان غیررسمی محسوب می‌شود، نوع مداخله و راهبردهای اصلی ساماندهی با روش مشارکتی تعیین گردیده و ساختار تهیه طرح با توجه به محورهای شهرسازی مشارکتی پیشنهاد گردد. این مقاله می‌کوشد گام‌های نخست برای تدارک طرحی مشارکتی را - که شامل تشکیلات اجرایی طرح، شناسایی بهره‌وران، حقوق و تکالیف آن‌ها و نیز راهبردهای ساماندهی بوده- بردارد. فرایند طی شده برای تدوین طرحی مشارکتی در قلعه آبکوه با توجه به این که هماهنگ با شرایط ایران می‌باشد، برای بسیاری از بافت‌های شهری ایران قابل الگوبرداری است.

کلمات کلیدی : شهرسازی مشارکتی - محورها و اصول - کاربردهای ویژه - ساختار طرح ساماندهی - قلعه آبکوه مشهد

هادی سعیدی رضوانی / نشریه هنرهای زیبا / شماره 28

برای دریافت کامل مقاله به صورت PDF روی لینک زیر کلیک کنید:

http://journals.ut.ac.ir/issueuser/Uploads/Articles/Main_8PArt_8965saiedi.pdf

تحقق رویكرد شهروند مداری در مدیریت شهری ایران و از جمله تهران مستلزم «اصلاح ساختار مدیریت شهری» و عینیت بخشی به مشاركت شهروندان علاوه بر انتخاب اعضای شورای شهر، حداقل در تعیین و اولویت بندی نیازهای شهروندان، تهیه و طرح ها و برنامه های توسعه شهری، اطلاع رسانی طرح ها و برنامه های توسعه شهری، نظارت در اجرای طرح ها، برنامه ها و پروژه ها و پاسخگویی مدیران شهری است. به عبارت دیگر، حوزه های شهروندی و مشاركت شهروندان در امور شهری را می توان به انتخاب مدیران شهری، شناسایی و اولویت بندی نیازها، برنامه ریزی برای رفع یا تامین نیازها، مشاركت در اجرا و نظارت و پاسخگویی نهادینه و برنامه ریزی شده تقسیم كرد.

در این خصوص، محلات نقش و اهمیت ویژه ای دارند. محلات شهری كانون و كارگاه مدیریت و برنامه ریزی مشاركت هستند، چرا كه كوچكترین واحد سازمان فضایی در تقسیمات سازمان فضایی شهر تهران محسوب می گردند و بیشترین انسجام اجتماعی و مكانی در بین سایر رده های سازمان فضایی شهر را دارا هستند. البته حوزه و سطوح مشاركت شهروندان در این خصوص همانطور كه قبلا عرض كردم، بستگی به شرایط محلی و زمانی دارد. این نظام می تواند از واگذاری كلیه امور محله ای به شهروندان و تشكل های محلی بر محور شورای محله تا نظام مشاركتی بر محور شهرداری متغیر باشد. اما در یك نظام بینابین، می توان پیشبرد امور محله ای بر محور شورای محله و مشاركت شهروندان محلات در یك «خانه محله» با حضور و نظارت مستمر یك نماینده تام الاختیار شهرداری و نمایندگان سایر عناصر محلی دولت مركزی را مورد توجه و بررسی قرار داد. بدیهی است كه جهت تحقق این الگوی مدیریت محله ای قبل از هر چیز باید زمینه های لازم سیاسی - حقوقی (قانونی) فراهم گردد. این الگوی پیشنهادی شامل این عناصر و عوامل است:

وجود شوراها یا گروه های كار جنبه اجتناب ناپذیر زندگی امروزی است و چون با هدف های گوناگونی ایجاد می شوند، طبعا با چالش های گوناگون نیز مواجه خواهند بود، بایستی توجه داشت كه تلاش های گروهی و شوراها می توانند ابعاد وجودی مثبت یا منفی در افراد بروز دهند، همچنین فعالیت ها، تعامل ها، عواطف و نگرش ها نیز مانند سایر سیستم های اجتماعی در شورا نیز نقش دارند، شوراها و ساختارهای همانند و همچنین عملكرد و نتایج آنها یكی از مباحث اصلی جامعه می باشد.

تجزیه و تحلیل عملكرد شوراها در واقع چراغ ادامه راه می باشد كه البته در كشور، به شیوه های علمی كمتر مشاهده شده است و این از معقولاتی است كه باید مورد توجه قرار گیرد و عوامل موثر در پویایی آن بررسی گردد، به اعتقاد من عوامل زیر می توانند مورد توجه باشند:

الف) توسعه اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی:

اغلب مطالعات نشان می دهد كه وضعیت اجتماعی و اقتصادی بالاتر به طور مستقیم با مشاركت گسترده تر شهروندان همراه است.

ب) احساس تهدید منافع در شهروندان:

 بسیاری از شهروندان دریافته اند كه منافع خاص آنها به طور مستقیم مورد تهدید واقع شده است و این احساس خطر سبب عمل دستجمعی و گروهی شهروندان گردیده است.

ج) پیچیدگی فزاینده زندگی:

اژ اساسی ترین محركه مشاركت عمومی است و پیچیدگی روزافزون زندگی خصوصا در عملكرد شهری این امر را مطرح ساخته است كه فعالیت و ترجیحات جامعه به طور مداوم در حال پیچیده تر شدن است و این امر ابداع ابزارهای ارتباطی و سازمانی را برای برخورد با این موقعیت های پیچیده ضروری ساخته است.

د) جلوگیری از وابستگی جامعه به دولت:

 جلوگیری از ایجاد حالت وابستگی كامل مردم به دولت و تهیه برنامه هایی كه ظرفیت و توان مردم را برای خودكفایی زیاد كند، نهایتا انگیزه مشاركت مردم است.

شوراها برای انجام خواسته ها و مطالبات شهروندان ابزارهای قانونی لازم را در اختیار ندارند و به همین دلیل اعضای شورا متوسل به شیوه هایی مثل کدخدامنشی می شوند.

در حالی که با توجه به تجربه ۹ ساله تشکیل شوراها می توان تغییرات و اصلاحات مطلوب و تاثیرگذاری در قانون ایجاد و زمینه فعالیت مثمرثمرتر شوراها را فراهم کرد. به عنوان نمونه شوراها با توجه به قانون منحصراً در حیطه شهرداری ها و وظایف آنها می توانند دخالت کنند چرا که براساس قانون وظیفه اصلی شوراها قانونگذاری و برنامه ریزی، عزل و نصب شهردار، تصویب بودجه شهرداری و نظارت بر امور شهرداری است، در حالی که اداره یک شهر و ایجاد آبادانی و توسعه همه جانبه در گرو تاثیرگذاری بیشتر شوراها و همکاری و نظارت بر سایر سازمان ها و نهادهایی است که وظایفی مربوط به امور اجرایی شهر دارند.

حال چگونه می توان از شوراها انتظار معجزه داشت چرا که انجام امور شهری منحصراً برعهده شهرداری ها نیست. این بحث تبیین کننده ضرورت ایجاد مدیریت واحد شهری است. تلقی بسیاری از مدیریت واحد شهری سلطه بی حد و حصر شوراها بر نهادها و سازمان های مختلف است، در حالی که مراد و منظور از مدیریت واحد، ایجاد انسجام و ثبات در تصمیم گیری های مربوط به شهر و برنامه ریزی بلندمدت برای توسعه پایدار است، ولی با توجه به اینکه شوراها پارلمان های شهری محسوب شده و مستقیماً از طرف مردم انتخاب می شوند، می توانند در رأس مدیریت واحد شهری قرار گیرند. در واقع می توان ضرورت های تحقق مدیریت شهری را به شرح ذیل خلاصه کرد؛

۱) ایجاد انسجام و اتحاد در تصمیم گیری ها و برنامه ها

۲) جلوگیری از اختلاف و درگیری های بی مورد مابین مدیران میانی شهری

۳) برنامه ریزی بلندمدت و تحقق کلیه مفاد برنامه های تدوین شده

۴) جلوگیری از دوباره کاری و اتلاف وقت و نیرو و درآمد. به طور خلاصه می توان گفت موارد مذکور تحقق مدیریت واحد شهری را ضروری جلوه داده و برای دستیابی به توسعه همه جانبه غیرقابل اجتناب است.

حال باید بررسی کرد که چرا شورا را می بایست در رأس مدیریت شهری درنظر گرفت. به دلایل مشروحه ذیل می توان این امر را توجیه کرد؛

به تازگی کمیسیون فرهنگی- اجتماعی شهر تهران، طرحی با عنوان «شهردار بافت تاریخی» به منظور حفاظت و احیای بافت های تاریخی و باارزش شهر تهران تهیه کرده است. محدوده جغرافیایی این طرح در اولویت اول، محدوده بافت تاریخی مرکزی شهر محدود به محدوده منطقه۱۲ و بخشی از منطقه ۱۱شهر تهران را دربرمی گیرد. توجه به این محدوده تاریخی بار دیگر بر اهمیت ساماندهی مراکز تاریخی شهر صحه نهاد.

هرچند در این طرح محدوده منطقه ۲۰(شهر تاریخی ری) و منطقه یک(شمیران) نیز به عنوان محدوده های مهم و با ارزش تاریخی مورد توجه قرار گرفته اند ولیکن تاکید و توجه اصلی به بافت تاریخی واقع در هسته مرکزی شهر است. از این رو تلاش شده است در این یادداشت مفهوم سازماندهی مرکز شهر مورد توجه قرار گیرد.نخستین هسته اغلب شهرها و بازار اصلی شهر به تدریج تبدیل به مراکز تجاری و کسب و کار مرکزی می شود. در این ناحیه، که ناحیه مرکزی شهر است، فعالیت های تجاری و اجتماعی تمرکز می یابند و خطوط حمل و نقل از هر جانب به آنجا منتهی می شوند.

از جمله دلایل تمرکز فعالیت ها در مرکز شهر، صرفه جویی بیرونی است. ارائه خدمات تخصصی به تقاضای زیاد نیاز دارد که تنها در مراکز شهرها امکان پذیر است. به همین دلیل در ناحیه کسب و کار مرکزی، موسوم به D.B.C، متنوع ترین و تخصصی ترین موسسات تجاری - خدمات مستقر می شوند تا از صرفه جویی های بیرونی بهره مند شوند.

با توجه به اهمیت اقتصادی - اجتماعی بازارها در ناحیه مرکزی شهرها و همچنین اهمیت اجتماعی، فرهنگی و تاریخی میراث های کهن در هسته مرکزی و بافت های قدیمی شهرها، به ویژه ارزش و اعتباری که مرکز هر شهر از جنبه هویتی و روانی دارد، ساماندهی و بهسازی مرکز شهر بسیار پر اهمیت است. لیکن ساماندهی و بهسازی نواحی مرکزی شهرها به دلیل چند وجهی بودن عوارض و مشکلات آنها، نیازمند برنامه یی جامع، چند رشته یی و هماهنگ است. از این رو برنامه جامع شهرداری ها در ساماندهی مراکز شهری باید در برگیرنده این محورها و مضامین باشد؛

▪ نوسازی

تجدید بنای بافت های فرسوده و ایجاد بافت های جدید و مناسب.

▪ حفاظت

جلوگیری از انحطاط ارزش های کالبدی، اقتصادی و اجتماعی.

▪ بهسازی

ارتقای کیفیت زندگی از نظر زیست محیطی، فرهنگی و روانی.

▪ هویت بخشی

تقویت احساس تعلق و افزایش جاذبه های شهری.

با وجود اینکه به نظر می رسد وظیفه و اختیارات شهرداری صرف نظر از اینکه این نهاد در کدام کشور قرار دارد مشابه است؛ اما اتفاقاً با توجه به تفاوت های جغرافیایی، موقعیتی، تاریخی و تفاوت هایی که به خاطر عدم تشابه قوانین و سنت ها در جای جای جهان وجود دارد؛ با شکل، وظایف و اختیارات این نهاد نیز متفاوت است.

در مجموع خدمات بهداشتی، پاکیزگی محیط زندگی، نظارت و عمل در راه حفظ محیط زیست، ارائه خدمات به افراد بی سر پناه و فقیر، جمع آوری زباله، احداث خیابا ن ها و جاده ها و نگهداری از آنها، آموزش و پرورش، ارائه خدمات دانشگاهی، احداث و نگهداری کتابخانه ها، خدمات مربوط به موضوع رفاه اجتماعی، حفظ و نظارت بر استانداردهای تجاری، حمل و نقل عمومی و حتی در بعضی از نقاط جهان تسلط بر اداره آتش نشانی و پلیس از جمله وظایفی است که نهاد شهرداری در جوامع امروزی انجام بخشی از آنها را بر عهده دارد.

شهرداری ها برای انجام این وظایف یا خود به طور مستقیم با استفاده از پرسنل و شرکت های زیر مجموعه خود عمل می کنند یا از خدمات ارائه شده توسط شرکت های پیمانکار استفاده می کنند. از نظر تامین بودجه شهرداری نیز تفاوت های فراوانی میان شهرها در نقاط مختلف جهان وجود دارد اما هزینه های شهرداری معمولاً از بودجه ملی کشور یا مالیات پرداخت شده توسط شهروندان تامین می شود. اینکه چه کسی و چگونه یک شهر را اداره کند نیز بستگی دارد به مولفه هایی که پیش از این از آنها به عنوان علل بروز تفاوت میان وظایف و اختیارات شهرداری ها در نقاط مختلف جهان یاد شد.

در یک جامعه غیردموکراتیک شهردار یا شورای مسوول اداره شهر توسط حاکم یا دستگاه اجرایی تحت نظارت او نصب و عزل می شوند، اما در حال حاضر در بیشتر کشورها انتخاب مدیر یا مدیران شهری توسط اهالی همان شهر انجام می شود. گاهی شهردار توسط رای مستقیم مردم انتخاب می شود و گاهی اعضای شورای شهر منتخب مردم؛ یک نفر را از میان خود یا افراد شایسته خارج از این شورا برای تصدی سمت شهردار انتخاب می کنند. در بعضی موارد شورای شهر علاوه بر انتخاب شهردار، قوانین شهری را به تصویب می رساند و قدرت اجرایی در شهر را به طور مستقیم در دست دارد.

به علاوه بودجه شهر نیز تحت نظارت مستقیم این شورا است. این شیوه اداره شهری که سعی شده در ایران نیز پس از تاسیس نهاد شورای شهر به کار گرفته شود، بر پایه نظریه های سیاسی بنا شده که بر عدم تمرکز قدرت در دست یک فرد یا حزب با هدف کاهش تمرکز و در نتیجه کاهش فساد سیاسی، اقتصادی و رانت خواری تاکید می کند اما در بعضی کشورها نیز شهردار منتخب توسط مردم یا اعضای شورای شهر در واقع مهمترین مهره قدرت سیاسی در شهر یا منطقه مورد نظر است و می تواند مسوولان شهری را بدون نیاز به تایید شورای شهر عزل یا نصب کند. چنین شهرداری بودجه شهری را نیز با تصمیم خود صرف می کند.

توسعه روزافزون شهرنشینی از مشخصه های اساسی عصر معاصر ما است. امروز شاهدیم که در کشورهای پیشرفته بیش از ۹۰ درصد مردم در شهرها زندگی می کنند، شهرهایی که قادر به فراهم سازی یک زندگی مرفه و توام با خوشبختی برای شهروندان خود هستند. به علا وه شاهد هستیم که کشورهای در حال توسعه نیز (خوشبختانه یا متاسفانه) روندی مشابه را در زمینه توزیع جمعیت در پیش گرفته اند. مهاجرت گسترده روستاییان به شهرها (به خصوص کلا ن شهرها و ابرشهرها) پدیده ای اجتناب ناپذیر است که تمامی کشورهای جهان سوم و در حال توسعه با آن دست به گریبان هستند. اگرچه این پدیده، طبیعی است اما عدم توانایی دولت های این کشورها، در توسعه همه جانبه و پایدار شهرها، باعث ظهور پیامدهای ناخوشایند فرهنگی و اقتصادی برای مردم شده است.

مدیریت شهری

متناسب با رشد و توسعه شهرها در کشورهای مختلف جهان، «مدیریت شهری» نیز به مرور تکامل یافته است به طوری که امروز شاهد ظهور سبک های نوین و خلا قانه فراوانی در این حوزه هستیم. روند تغییرات جهانی و منطقه ای چنان پرشتاب گشته است که امروز بحث های فراوانی در میان متخصصان، صاحبنظران و اندیشمندان جهان در زمینه «شهرهای آینده» (در حیطه علم «آینده پژوهی») نیز مطرح است. این مطالعات حاکی از دغدغه های جدی مدیران ملی و شهری برای برنامه ریزی پیش دستانه در مواجه با مسائل آینده است به طوری که بتوانند شاهد توسعه پایدار کیفیت زندگی شهری مردم باشند.

امروز چگونگی «الگوی مطلوب مدیریت شهری» یکی از اساسی ترین پرسش های پیش روی مدیران است. مطالعه ساختارمدیریتی شهرهای مختلف جهان نشانگر این نکته است که توسعه مستمر شهر و ارائه خدمات کیفی، در گرو وجود یک «ساختار مدیریت شهری یکپارچه و آینده نگر» و «وجود شهروندانی فرهیخته و دغدغه مند» است. باید بتوان حوزه های مختلف و به هم پیوسته زندگی شهروندان را در سایه ساختاری یکپارچه و بهینه سامان داد. متاسفانه به وفور، شاهد عدم کارآمدی اقدامات پراکنده (و بعضا حتی بسیار دلسوزانه) مدیران کشور هستیم که این خود دلیلی مستند بر مدعای صاحبنظران است.

از طرف دیگر، اهمیت وجود شهروندانی آگاه، متعهد و دلسوز، تاثیری کمتر از عامل قبلی ندارد. توجه به این نکته ضروری است که مفهوم «شهروندی» فرای مقوله «سکنه بودن» (ساکن درشهر بودن) است. متاسفانه به دلیل عدم رشد کافی فرهنگ شهرنشینی در کشور، بیشتر شاهد وجود ساکنان شهری هستیم نه شهروندان اجتماعی. در همین راستا شاهدیم که در بسیاری از مناطق شهری جهان، طرح های مفصل و گسترده ای برای ارتقای فرهنگ شهری و شهروندسازی مردم (در قالب «استراتژی فرهنگی»، «طرح توسعه فرهنگی» و امثالهم) تدوین و اجرا شده است.

فرآیند تولید و بازتولید دانش: چهارمین چالش

انحرافی اساسی كه در آغاز ورود این دانش رخ داد:

برنامه‌ریزی شهری (urban planning) به اشتباه شهرسازی (شبیه به خانه سازی) تر جمه شد

حاصل این انحراف سلطه نگاه صرف كالبدی بود

یكی از خصوصیات ویژه هر علمی، به‌ویژه علوم كاربردی‌ای چون شهرسازی، رشد و توسعه آن در چرخه یك فرآیند تولید و بازتولید آن علم از طریق پژوهش، آموزش و ارزیابی است. شهرسازی در ایران از همان ابتدا به صورت یك زائده فنی و تكنیكی از غرب وارد شد كه آبشخور نظری و عملی آن در آن سوی آب‌ها قرار داشت. ورود این دانش نیز با یك انحراف اساسی شروع شد و به همین علت به جای اصطلاح برنامه‌ریزی شهری كه ترجمه كلمه (urban planning) است و در همه دنیا مصطلح بوده و هست؛ عبارت شهرسازی (شبیه به خانه سازی) در كشور مطرح شده و جا‌افتاده است. انحرافی كه این جابجایی مفاهیم به وجود آورد، آن بود كه به سرعت نگاه صرف كالبدی، به شدت بر آن سایه افكند و این دانش محیطی-انسانی تبدیل به بخشی از علم مكانیك (مهندسی معماری- مهندسی عمران) شد. البته استیلای بی‌چون و چرای شبه مدرنیزم در ایران نیز كمك بسیار بزرگی به این شرایط نموده است. هرچند بعدها به شرح خدمات شهرسازی به تدریج امور غیر كالبدی مانند موضوع‌های مرتبط با امور اقتصادی- اجتماعی- فرهنگی و زیست محیطی افزوده شد؛ ولی از ابتدا هم، به واسطه شرایط خاص فنی- مدیریتی در جامعه ما، مسلم بود كه این تمهیدات هیچ كمكی به تغییر اساسی در رویكردها و نگاه‌های كالبدی حاكم بر جامعه حرفه‌ای و مدیریتی در حوزه شهرسازی نخواهند داشت (رضا احمدیان 1382: 15).

مدیریت شهری از آن مباحث فوق العاده مهم در حوزه شهری و مدیریتی به حساب می آید که متاسفانه توجه مناسبی به آن نشده است. در این یادداشت در جهت آشنایی بیشتر با این موضوع حیاتی، سعی شده، به چهار نکته مهم مدیریت شهری از دو منظر علمی یا حقیقی و حقوقی اشاره شود. در بخش نخست که شامل نکات اول و دوم می شود، جایگاه رشته مدیریت شهری در میان سایر رشته های علمی مشخص شده و نقش و اثر ارتباط این شاخه علمی با سایر علوم در پیشرفت مدیریت شهری، ترسیم می شود. در بخش دوم (نکات سوم و چهارم) مشکلات و جایگاه و وظایف مدیریت شهری در شوراها و شهرداری ها معین می شود.

نکته اول

در بررسی موضوع و مفهوم مدیریت شهری، ضروری است جایگاه رشته مزبور را در میان سایر رشته های علمی معین کرد. بدین منظور باید به سوالات اساسی زیر پاسخ داد؛

۱) آیا مدیریت شهری، دانشی فرارشته یی است؟

۲) آیا مدیریت شهری، دانشی بین رشته یی است؟

۳) آیا مدیریت شهری، دانشی چندرشته یی است؟

۴) یا اینکه رشته یی مستقل به شمار می رود؟

همچنین ضروری است برای تبیین مفهوم مدیریت شهری، چارچوب پارادایم و سیر تحول آن را مورد بررسی قرار داد؛

مراحل تحول هر یک از علوم قابل بررسی در خصوص مدیریت شهری از دید توماس کوهن به شرح ذیل است؛

۱) مرحله ایجاد پارادایم؛ مرحله یی است که در جامعه علمی هیچ توافقی در مورد یک پارادایم مرکزی وجود ندارد.

۲) مرحله رشد پارادایم در این مرحله تکاپوی بی سابقه یی برای هماهنگ ساختن روش ها و برخوردهای متعارض و متضاد فعالیت های علمی صورت می گیرد. هدف آن ایجاد زبان مشترکی برای همه دست اندرکاران است.

۳) مرحله انسجام پارادایم؛ در این مرحله، عوامل روش های تحقیق و تئوری های حل مشکلات حوزه دانش توسط پارادایم از اصول و تئوری هایی تشکیل شده است که به وسیله آن، تلاش های پژوهشی جامعه علمی و فعالیت های علمی جامعه حرفه یی را هدایت می کند. با توجه به موارد ذکر شده، به نظر می رسد مدیریت شهری در حد پایان مرحله اول و ابتدای مرحله دوم قرار دارد، یعنی مدیریت شهری در جامعه ما، در حال رشد است، اما هنوز انسجام لازم را به دست نیاورده است.

در نظام مدیریت مردمی هدف این است كه همه حضور داشته باشند. همه عناصری كه در مدیریت شهری موثر هستند باید بتوانند به سهم خود در این امر مشاركت كنند.

كلان شهرها پدیده ای جهانی است. این پدیده زمانی كه جامعه صنعتی مرحله گذر را طی می كرد به نرمی و آهستگی با انفجار فضایی پیش رفته است.

پدیده كلان شهرها در جوامع درحال توسعه با فقر، جمعیت، سوداگری تازه به دوران رسیده، همراه است.

ناپایداری اجتماعی و فرهنگی نشان در اعتیاد - فساد - خیابان خوابی فرهنگ نوكسیه گی، مصرف گرایی، تخریب روابط اجتماعی و از میان رفتن هویت دارد.

افزایش اهمیت گردشگری داخلی و خارجی، توسعه بی سابقه بازارهای مالی، سرعت بیشتر در رشد سرمایه گذاری خارجی، رشد شتابان بازرگانی بین المللی، افزایش ارزش و سهم بخش خدمات نسبت به بخشهای كشاورزی و صنعت،همه از دگرگونی ساختار جهان نشان دارند.

مهمترین چالشهای پایداری كلانشهر تهران، ایجاد اشتغال، درآمد متناسب با افزایش جمعیت، تامین زیرساختها، خدمات رسانی شهری، آلودگی محیط زیست و منابع طبیعی است.

باتوجه به تخصصی شدن حوزه های مختلف مدیریت و نیاز جامعه به متخصصین مجهز به دانش علمی در حوزه های مربوطه، اولین همایش مدیریت جامع شهری با همكاری معاونت توسعه مدیریت شهری در تالار حركت تهران برگزار شد.

در این همایش كه گروهی از اقتصاددانان، مدیران مسایل شهری، معماران و جمعی از دست اندركاران شهرداری تهران حضور داشتند؛ مواردی چون پایداری شهر تهران، الزامات مدیریتی آن، علل ناپایداری در شهر تهران، ناپایداری اجتماعی و فرهنگی تهران و جهانی شدن تهران و چالشها و ضرورتها موردبحث و بررسی قرار گرفت.

آقای دكتر احمد كاظمیان عضو هیات علمی همایش پیرامون پایداری شهر تهران و الزامات مدیریتی آن صحبت كرد. او تاكید كرد كه مدیریت شهری درصورتی می تواند موفق باشد كه از پایین ترین سطح تا بالاترین سطح در آن مدیریت كلان شهری، مدیریت شهری - مناطق شهری - نواحی شهری و محلات شهری به عنوان لایه های سیاستگذاری و تصمیم گیری وجود داشته باشد. در شهر تهران سطوح اول و آخر مفقوده هستند واخیراً نظام سطح چهارم درحال شكل گرفتن است و این نقص بزرگی در مدیریت شهر تهران است. در دنیا نظام مدیریت شهری به سمت تلفیق هرچه بیشتر حركت می كند. در این زمینه دو مدل ارائه شده است. دریك طیف حكومت شهری مطرح شده است و در طیف دیگر مدیریت مردمی شهرها. به عبارتی بحث مشاركت ازنظر كیفیت و كمیت مطرح است. در نظام مدیریت مردمی، هدف این است كه همه حضور داشته باشند، همه عناصری كه در مدیریت شهری موثر هستند باید بتوانند به سهم خود در این امر مشاركت كنند ازجمله عناصر دولتی، محلی، بخش خصوصی و... به این منظور باید شرایط زیر مهیا باشد:

اهمیت كنترل تفكیك اراضی در رابطه با نظام شهرسازی

مسئله تفكیك اراضی از اهم مسائل شهری و شهرسازی و پایه و اساس رشد موزون شهرها و اجرای طرح جامع و طرح‌های تفصیلی و ضوابط مقرر در طرح‌های مذكور می‌باشد. در حقیقت می‌توان با بكار بردن ضوابط و روش های اصولی, از طریق كنترل و نظارت بر تفكیك اراضی و ساختمان‌ها و منظور داشتن اختیار برای مراجع ذیربط در امور شهرسازی در مورد بررسی و اصلاح نقشه‌های تفكیكی پیشنهادی توسط مالكان اراضی قبل از اقدامات ثبتی حداقل 60 درصد نظرات اصلاحی طرح‌های جامع و تفصیلی را اعمال نمود و به آنها تحقق بخشید.

لازم به یادآوری است كه نه فقط طرح جامع, بلكه طرح‌های تفصیلی یك شهر نیز جزئیات گذربندی‌ها و مسیر دقیق خیابان‌ها و كوچه‌ها و معابر را تعیین نمی‌كنند. در طرح جامع فقط مسیر تقریبی شبكه اصلی گذربندی‌های شهر به صورت شماتیك مشخص می‌شود و طرح تفصیلی نیز حداكثر وظیفه‌ای را كه انجام می‌دهد تعیین مسیر دقیق یا بالنسبه دقیق شبكه اصلی گذربندی‌های شهر و معابر درجه دوم و سوم است. هرگز در طرح‌های تفصیلی نمی‌توان دقیقاً مسیر كلیه معابر فرعی را مشخص ساخت  و این كاری است كه باید در موقع تصویب نقشه‌های تفكیكی اراضی و ساختمان‌ها كه توسط مالكان آنها پیشنهاد می‌شود انجام گردد. به این ترتیب كه مراجع اداری و استصوابی و مشورتی در امور شهرسازی باید مجاز باشند مسیر معابر فرعی و ارتباط آنها با معابر وسیع‌تر و بالاخره با شبكه گذربندی‌های عمومی را تعیین نموده نقشه‌های تفكیكی پیشنهادی متقاضیان را اصلاح یا آنها را وادار به اصلاح و تجدیدنظر بر همان اساس بنمایند. حتی در مواردی كه منطقه‌ای از یك شهر یا همه‌ی یك شهر نیز فاقد طرح تفصیلی باشد می‌توان با بكاربردن روش فوق‌الذكر طرح‌ریزی فیزیكی شهر را تحت نظام صحیحی درآورد و فقدان طرح تفصیلی را جبران نمود و یا به عبارت دیگر همین نقشه‌های تفكیكی را تبدیل به طرح تفصیلی كرد.

وجود آئین‌نامه تفكیك اراضی كه متكی به قانون شهرسازی بوده و به مراجع مربوط اختیار اعمال روش‌های فوق‌الذكر را در مورد امعان نظر در نقشه‌های تفكیكی و اصلاح یا تكمیل آنها بر اساس نیازهای عمومی شهر واگذار كند, مخصوصاً در مناطق اطراف شهرها كه در حال توسعه می‌باشند تاثیر اساسی دارد, چه اراضی مناطق اطراف شهرها غالباً ساختمان نشده و بسیاری از آنها هنوز به قطعات كوچك ساختمانی تفكیك نگردیده است و مالكان آنها برای تفكیك یا تفكیك مجدد به قطعات كوچك‌تر مراجعه خواهند كرد و مراجع ذیربط می‌توانند در موقع مراجعه هر یك از مالكان آنها را وادار به انجام اصلاحات لازم در نقشه‌های تفكیكی پیشنهادی بنمایند و به این ترتیب طرح‌ریزی فیزیكی شهر را تدریجاً به صورت مطلوب و معقول و هماهنگ درآورند.

توسعه برنامه های مدیریت شهری در گرو تلاش و ممارست شهرها در جهت پیشرفت و رفاه منابع انسانی میسر می شود؛ این اقدامات عبارتند از جذب مشارکت های دولتی، بهره وری اقتصادی، حفظ تساوی و عدالت اجتماعی، کاهش فقر و بهبود شرایط زیست محیطی. این اقدامات در سایه استفاده بهینه و توزیع عادلانه منابع امکانپذیر خواهد بود.

مدیریت شهری طی سه مرحله از آغاز یعنی از سال 1986 میلادی تا کنون دستخوش یک سری تغییرات بنیانی شده است.

مرحله اول: مرحله اول برنامه مدیریت شهری (1991-1986)؛ این برنامه ها بر روی تحقیقات کاربردی بر روی چهار موضوع: مدیریت اراضی، امور مالی و مدیریت شهری، زیرساخت ها و محیط زیست شهری و با هدف توسعه راهبرد های عملی و ابزارهای کاربردی مدیریت شهری در سطح جهانی متمرکز شده بود.

مرحله دوم: اهداف این مرحله (1996-1992) حول محور چگونگی استفاد از این راهبردها و ابزارها در جهت ارتقای کارآیی و سطح تولیدات، ابتدا به صورت منطقه ای و سپس بسط آن به تمام کشور می بوده است. در این مرحله یک مورد دیگر به چهار موضوعی که قبلا در بالا ذکر شد، افزوده گردید. مورد پنجم کاهش فقر شهری بود. مکانیزم اساسی در این فاز اجرایی پرداختن به سطح کارآیی و تولیدات از قبیل تشکیل هیات کارشناسان منطقه و تاسیس کارگاه ها و همایش های مشاوره ای در سطح کشوری به منظور معرفی این خط مشی ها و ابزار های کاربرد به کل کشور، معطوف می شد. ساختار این برنامه ها تمرکز زدایی و واگذاری مسوولیت انجام این فعالیت ها به ادارات منطقه بوده است

مرحله سوم: مرحله سوم مدیریت شهری به منظور ایجاد و تحکیم کارآیی دولت، بانکها و مراکز تامین اعتبار در جهت مرتفع ساختن معضلات شهری اختصاص یافت.

مرحله چهارم—این مرحله(2004-2001) ادامه مرحله سوم بود و تنها بیشتر از قبل بر روی فعالیت ها و اقدامات دولتی که شرایط زندگی قشر مستمند و کم درآمد جامعه شهری را متأثر می ساخت، متمرکز شده بود.

در واقع هم اکنون زمینه هایی که این برنامه ها توجه خاص به آنها دارند عبارتند از:

-- کاهش سطح فقر در شهر

-- مدیریت محیط زیست شهری

-- جذب مشارکت های دولتی

-- حل معضل ایدز و اعتیاد در جامعه شهری

برنامه هایی که در بالا بدان اشاره شد در 11 ناحیه و 21 شهر در آسیا اجراشده است.

در اینجا به مقایسه مدیریت شهری در آسیا و اروپا می پردازیم.

برنامه مديريت شهری (UMP) وظيفه مشاوره و راهنمايی حکومتهای ملی و محلی را در مسير پيشبرد توسعه مديريت شهری در ممالک آنها بر عهده دارد. مشاوره اوليه از طريق همکاری در سازمان دادن به مشاوره های شهری صورت می گيرد. در اين مرحله، زمينه مشارکت کليه سهامداران فراهم می آيد و سياستهای جديد و تکنيکهای مديريت شهری آموزش داده می شود. اين برنامه از طريق چهار اداره منطقه ای (آفريقا، بخشهای عرب نشين، آسيا-پاسيفيک، آمريکای لاتين و کارائيب) بوسيله هماهنگ کننده برنامه در نايروبی کنيا اجرا می گردد.

موسسات شريک در برنامه آسيا-UMP

برنامه توسعه سازمان ملل (UNDP)

-- UNDP رياست کميته بررسی برنامه را برعهده دارد و درونداد اوليه و اساسی برنامه را فراهم می آورد. اين کار از طريق مشارکت شعبه منطقه ای و ادارات کشور، نظارت کنندگان کلی برنامه و فعالان مرتبط با کميته مشاورين صورت می گيرد. اين موسسه سرمايه گذاری بنيادين برنامه را به عهده گرفته، و همانند يک نقطه کانونی برای بسيج کردن منابع دوجانبه و هماهنگ سازی برنامه عمل می کند.

-- کميته بررسی برنامه (PRC) ساختار تصميم گيرنده اصلی در اين برنامه است. اين قسمت هر شش ماه يکبار با بررسی کردن روند اجرای برنامه و نظارت بر برنامه کاری سالانه که توسط هماهنگ کننده برنامه و هماهنگ کننده های محلی تحويل داده می شود؛ کار خود را انجام می دهد.

-- برنامه کاری سالانه ای که توسط PRC بررسی و تاييد می شود؛ مخارج خاص هر يک از فعاليتهای برنامه، که به Pstream، فعاليتهای منطقه ای و کشوری و مشاوره های شهری تقسيم می گردند را در خود نمايان می سازد.

-- يافته ها و پيشنهادات PRC به برنامه های کاری سالانه هماهنگ کننده های منطقه ای و گروه اصلی ضميمه می شود. اين هماهنگ کننده های منطقه ای به همراه PRC از يک استاندارد نظارتی که گروه اصلی تعريف کرده است؛ تبعيت نموده و از آن بعنوان معيار بررسی و بکارگيری برنامه های سالانه بهره می برند.

-- برنامه مذکور در اوايل سال 1999 در معرض ارزيابی قرار گرفت. اين ارزيابی شرايطی را که تحت آن حمايت از برنامه گسترش می يافت؛ برآورد نمود.

مرکز اسکان انسانی سازمان ملل (UNCHS)

UNCHS مسوول اجرای اين برنامه، شامل: بکارگيری مشاوره های شهری و کشوری، سياستهای ساخت و ساز منطقه ای، و مديريت شبکه متخصصان محلی می باشد. UNCHS همچنين مسوليت برقراری ارتباطات جهانی و مستندسازی اقدامات موفق در زمينه مديريت شهری را بر عهده دارد.

ساموئل پاول در کتاب «مدیریت استراتژیک در برنامه های توسعه» فرآیند توسعه منابع انسانی را دارای دو جزء می داند؛ انتخاب و رشد. در جزء اول، منابع انسانی مورد نیاز برنامه معلوم و مشخص می شوند و در جزء دوم، این منابع با وظیفه خود آشنا شده و برای انجام صحیح آن به طور مناسب تجهیز می شوند؛ به گونه یی که بتوانند در محیط های با شرایط متغیر کار کنند. در فرآیند توسعه منابع انسانی، این دو جزء باید به طور همزمان سازماندهی شوند.

قبل از آغاز فرآیند توسعه منابع انسانی، شناخت وظایف سازمان و تخصص های مورد نیاز برای انجام این وظایف ضروری است. برای رسیدن به این امر مهم، برنامه ریزی نیروی انسانی، نیاز جدی هر سازمانی است. در برنامه ریزی نیروی انسانی، گام نخست، شناخت وضعیت موجود، تنگناها و مشکلات است.

نگاهی کلی به وضعیت نیروی انسانی در شهرداری های کشور، روشن می سازد که در سال ۱۳۸۰ بیش از یکصد و۱۳ هزار نفر در شهرداری ها شاغل بوده اند که از این میان۱۷ درصد بی سواد و از میان باسوادان ۸۱ درصد سیکل و کمتر و تنها ۳ درصد لیسانس و بالاتر از لیسانس داشته اند. این آمار بیانگر وضعیت بسیار خطرناک منابع انسانی شهرداری ها است و ضرورت بازنگری و دگرگونی در ساختار نیروی انسانی را در این سازمان گوشزد می کند. در وضعیت کنونی با توجه به نگاه جدید به مدیریت شهری و ارتقای وضعیت آن به جایگاه واقعی، حساسیت این امر بیشتر شده است.

مشکل نیروی انسانی شهرداری ها در برنامه های پنج ساله سوم و چهارم توسعه کشور به عنوان مهمترین و اساسی ترین مشکل مورد توجه قرار گرفت و «کمبود نیروی انسانی متخصص و کارآمد در فعالیت های عمران شهری در مقایسه با نیازهای فعالیت های مختلف» به عنوان تنگنای جدی فصل عمران شهری ذکر شد و «توسعه منابع انسانی» به عنوان سیاست استراتژیک مورد تاکید قرار گرفت.

در تحقیقی که مرکز مطالعات برنامه ریزی شهری وزارت کشور با همکاری مهندسان مشاور شارمند با عنوان«بررسی علل عدم تحقق طرح های توسعه شهری»در سال ۱۳۷۹ انجام داد، از جمله نارسایی ها و تنگناهای طرح های جامع در اجرا، نارسایی ها و تنگناهای مدیریتی، سازمانی و نیروی انسانی به شرح ذیل تبیین شده است؛

بررسیهای تاریخی نشان می دهد که سابقه مدنیت و شهر نشینی در ایران یکی از طولانی ترین سوابق شهر نشینی در جهان است و این بیانگر قدمت دانش و تجربه مدیریت شهری در سرزمین کهن ایران است .

اما با وجود چنین سابقه درخشانی ، متأسفانه تصویر وضع موجود سیستم مدیریت شهری در ایران ، تصویر مغشوش و نامتعادل بوده که علیرغم تغییرات حاصله در مقتضیات زندگی امروزی ، پیچیده شدن مسائل شهری و گسترش حیطه وظایف و مسئولیت شهرداریها ، هنوز هم قانون مصوب 1334 ( علیرغم اصلاحات و افاضات متعدد ) به عنوان قانون اصلی در شهر وظایف شهرداریها تلقی می گردد .

امروزه شهرداری در ایران به جای آنکه سازمانی فرا بخشی باشد ( همچنان که در کشورهای متمدن مرسوم است ) تبدیل به سازمانی شده که با از دست دادن تدریجی بخشی از وظایف و اختیارات خود ، وظایف بدون متولی و یا وظایفی را که اصطلاحاً بر زمین مانده اند را بر عهده  گرفته و توافقی را هم در خصوص محدودۀ وظایف مذکور با سازمانهای ذیربط  دولتی حاصل نیامده است و از سوی دیگر روز به روز توقعات عمومی و حتی انتظارات مسئولان دولتی از شهرداری رو به افزایش است که در جامعه مدنی ، نهادهایی که موجودیت خود را از آراء و تمایلات مردم کسب     می کنند . در حقیقت باید به نمایندگی از مردم ، نقش مؤثری در اداره امور محلی ایفا نمایند و به واسطه وجود شورای شهر ، مردمی و غیر دولتی بودن مهمترین ویژگی شهر داری ها به شمار می رود اما به دلایل فراوان سیستم مدیریت شهری و شهرداریها در ایران تا کنون انتظارات به حق مردم را  محقق نساخته است. برخی از عوامل مؤثر در ضعف عملکرد شهرداریها به شرح ذیل است :

1-  نامشخص بودن جایگاه اصلی شهرداریها به عنوان سازمانی مردمی و فرابخشی در نظام مدیریت شهری ، بدلیل وجود ابهاماتی در نحوۀ تعامل ، هماهنگی و ارتباط آن با سازمانها و ادارات متعلق به نظام اداری مرکزی .

2-     عدم تطابق بین وظایف و مسئولیتهای متنوع شهرداریها با مجموعه امکانات و اختیارات قانونی آنها .

3-  عدم تطابق بین ساختار سازمانی و شرح وظایف شهرداریها با پدیده ها ، مشکلات و مقتضیات زندگی مدرن امروزی .

4-  یکسان بودن شهر وظایف شهر داریها در سراسر کشور بدون توجه به تنوع و تفاوت اساسی بین مردم جوامع گوناگون شهری در ایران .

رشد شهرها در كشورهای درحال توسعه روندی طبیعی و بهنجار نداشته است، به همین دلیل نیز گذشته از آنكه به تهی شدن روستاها و ضربه بر پیكر تولید كشاورزی منجر شده و بر خیل جمعیت مصرف كننده افزوده است هویت و ساختار شهری كشورهای درحال توسعه را نیز مختل كرده است.

اختلال ساختار شهری در كشورهای درحال توسعه ازجمله ایران به گسترش فیزیكی شهرها و تراكم فوق العاده جمعیت انجامیده است كه نتیجه آن به هم خوردن تعادل بین امكانات موجود با نیازهای جمعیت و اختلال در برنامه ریزی های شهریست .

بعد اجتماعی این اختلال به شكل تغییر سریع تركیب جمعیت شهری و به هم خوردن نسبت جمعیت بومی و غیربومی و نیز ایجاد مراكز حاشیه ای خود را نشان می دهد.

تغییر تركیب جمعیت شهری و قرارگرفتن خرده فرهنگ های متفاوت و متعارض در كنار هم روابط همسایگی و محله ای را به كلی دگرگون و هویت اجتماعی شهر را دستخوش تغییرات اساسی كرده است.

فضای متراكم از انبوه جمعیت ناآشنا و غریبه محیطی مساعد برای تخطی از قواعد و هنجارهای زندگی شهری فراهم كرده و زمینه انواع بزهكاری ها و جرم و جنایت را به وجود آورده است.

رشد آمار سرقت، قتل، اعمال منافی عفت و اخلاق و نیز اختلاس و ارتشاء در شهرهای بزرگ در مقایسه با سایر مناطق گواهی بر این مدعاست.

در مجموع می توان گفت تضعیف و تخریب هویت اجتماعی، نظم و امنیت اجتماعی را مختل و گذشته از آنكه احساس امنیت را از شهروندان به جهت ذهنی سلب كرده، محیط عینی زندگی آنها را نیز به شدت ناامن می كند.

در چنین شرایطی پلیس نیز كه به جهت رسمی در ساختارهای مدرن شهری مسوول انتظام بخشی و امنیت شهری است، كارایی لازم را ندارد، چراكه ناامنی به صورت نوعی خرده فرهنگ در اقصی نقاط شهر ریشه دوانده و دستگاه های انتظامی و پلیس فاقد نیرو و امكانات لازم برای پوشش كل جامعه است، از سوی دیگر صورت پنهان و فرهنگی ناامنی امكان هر نوع برخورد و مواجهه را از پلیس سلب می كند زیرا بزهكاران از سوی شهروندان ناآگاه و كسانی كه قانون را درجهت منافع خود نمی دانند به راحتی حمایت می شوند.

در نظام شهری سنتی ایران و در شرایط فقدان پلیس، راه حل مردم برای فائق آمدن بر مشكل ناامنی گماشتن سرایدار و شبگرد برای اماكن مسكونی و تجاری خود بوده است.این نظام امنیتی كه ریشه در ساختار محله ای زندگی در شهرهای ایران داشته، كاركردهای مثبتی دارد كه هنوز از لابه لای خاطرات گذشتگان شنیدنی و خواندنی است.

نیروی انتظامی به ابتكار فرمانده وقت خود دكتر قالیباف (كه اكنون مسوولیت مدیریت شهر تهران را برعهده دارد) تصمیم می گیرد در شرایطی كه ساختار محله ای در تهران به هم خورده و از طرفی مشكلات امنیتی زیادی دامنگیر این شهر شده است، با هدف پیشگیری از آسیب های اجتماعی، نظام امنیت محله ای را به شكلی مدرن بازسازی و احیاء كند. این طرح كه عنوان «نگهبان محله» را به خود گرفته، ۵ سال است در تهران اجرا می شود و موفق شده است مشاركت شهروندان را در حد تامین شهری به نحو قابل قبولی جلب كند. امید می رود با ارزیابی دقیق نقاط قوت و ضعف و برطرف شدن كمی ها و كاستی ها، این طرح به الگو و مدلی اجتماعی برای تامین امنیت شهری با مشاركت شهروندان تبدیل شود.

مسعود تویسرکانی – روزنامه همشهری

مصوب 17/11/1358 شورای انقلاب جمهوری اسلامی ایران

ماده 1:

هرگاه برای اجرای برنامه های عمومی ، عمرانی و نظامی وزارتخانه ها یا مؤسسات و شرکتهای دولتی یا وابسته بدولت ، همچنین شهرداریها و بانکها و دانشگاههای دولتی و سازمانهائی که شمول قانون نسبت به آنها مستلزم ذکر نام باشد و از این پس ((دستگاه اجرائی )) نامیده می شوند ، به اراضی ، ابنیه ، مستحدثات ، تأسیسات و سایر حقوق مربوط به اراضی مذکور متعلق به اشخاص حقیقی یا حقوقی نیاز داشته باشند و اعتبار آن قبلاً وسیله ((دستگاه اجرائی)) یا از طرف سازمان برنامه و بودجه تأمین شده باشد دستگاه اجرائی می تواند مورد نیاز را مستقیماً یا بوسیله هر سازمان خاصی که مقتضی بداند برطبق مقررات مندرج در این قانون خریداری و تملک نماید.

ماده 2:

برنامه های مذکور در ماده 1 شامل برنامه هائی است که اجرای بموقع آن برای امور عمومی و امنیتی ((دستگاه اجرائی)) لازم و ضروری باشد، ضرورت اجرای طرح باید به تایید و تصویب بالاترین مقام اجرائی اجرائی ((دستگاه اجرائی )) برسد .

تبصره 1- دستگاه اجرائی موظف است برای اجرای طرح حتی المقدور از اراضی ملی شده یا دولتی استفاده نماید. عدم وجود این قبیل اراضی حسب مورد باید به تایید وزارت کشاورزی و عمران روستائی یا سازمان عمران اراضی شهری در تهران و ادارات کل و شعب مربوط در استانها رسیده باشد.

تبصره 2- اداره ثبت اسناد و املاک محل مکلف است محل وقوع و وضع ثبتی ملک را با توجه به نقشه ارائه شده حداکثر ظرف 15 روز از تاریخ استعلام پاسخ دهد.

ماده 3:

 بهای عادله اراضی ، ابنیه ، مستحدثات ، تأسیسات و سایر حقوق و خسارات وارده از طریق توافق بین ((دستگاه اجرائی)) و مالک یا مالکین و صاحبان حقوق و خسارات وارده از طریق توافق بین ((دستگاه اجرائی)) و مالک یا مالکین و صاحبان حقوق تعیین می گردد.

تبصره 1- در صورت توافق در مورد بهای عادله هرگاه مبلغ مورد معامله یا خسارت هر یک از مالکین بیش از یک میلیون ریال نباشد ((دستگاه اجرائی)) می تواند رأساً نسبت به خرید ملک و پرداخت خسارت اقدام نماید و هرگاه مبلغ مورد معامله یا خسارت هر یک از مالکین بیش از یک میلیون ریال باشد بهای خرید ملک یا میزان خسارت و انجام معامله باید بتصویب هیئت مقرر در ماده 71 قانون محاسبات عمومی و در مورد شهرداریها بتصویب انجمن شهر برسد.

مصوب‌ مجلس‌ شورای‌ اسلامی‌ - 1/3/1375

تشكیلات‌

 ماده‌ 1:

 به‌ منظور پیشبرد سریع‌ برنامه‌های‌ اجتماعی‌، اقتصادی‌،عمرانی‌، بهداشتی‌، فرهنگی‌، آموزشی‌، پرورشی‌ و سایر امور رفاهی‌ از طریق‌همكاری‌ مردم‌ و نظارت‌ بر امور روستا، بخش‌، شهر و شهرك‌، شوراهایی‌ به‌نام‌ شورای‌ اسلامی‌ روستا، بخش‌، شهر و شهرك‌ براساس‌ مقررات‌ این‌ قانون‌تشكیل‌ می‌شود.

ماده‌ 2:

 مقصود از شورا در این‌ قانون‌ شوراهای‌ اسلامی‌ روستا، بخش‌،شهر و شهرك‌ می‌باشد.

ماده‌ 3:

 دوره‌ فعالیت‌ هر شورا از تاریخ‌ تشكیل‌ چهار سال‌ خواهد بود وانتخاب‌ مجدد آنان‌ بلامانع‌ است‌.

ماده‌ 4:

 تعداد اعضای‌ شورای‌ اسلامی‌ روستاهای‌ تا 1500 نفر جمعیت‌سه‌ نفر و روستاهای‌ بیش‌ از 1500 نفر جمعیت‌ و بخش‌ پنج‌ نفر خواهد بود.

ماده‌ 5:

 در هر بخش‌ شورای‌ بخش‌ با اكثریت‌ نسبی‌ از بین‌ نمایندگان‌منتخب‌ شوراهای‌ روستاهای‌ واقع‌ در محدوده‌ بخش‌ تشكیل‌ می‌شود و درصورتی‌ كه‌ عضو معرفی‌ شده‌ از شورای‌ روستا به‌ عضویت‌ اصلی‌ و علی‌البدل‌شورای‌ بخش‌ انتخاب‌ شود از عضویت‌ شورای‌ روستا خارج‌ نخواهد شد.

ماده‌ 6:

 شورای‌ بخش‌ پس‌ از تشكیل‌ حداقل‌ سه‌ چهارم‌ شوراهای‌روستاهای‌ تابع‌ بخش‌ تشكیل‌ می‌گردد.

تبصره‌- از یك‌ روستا بیش‌ از یك‌ نفر نباید در شورای‌ بخش‌ حضورداشته‌ باشد و در صورتی‌ كه‌ تعداد روستاهای‌ بخشی‌ كمتر از پنج‌ روستا باشداعضای‌ شورای‌ بخش‌ از میان‌ مجموع‌ اعضای‌ شوراهای‌ روستاها انتخاب‌خواهند شد و در نهایت‌، حداقل‌ باید از هر روستا یك‌ نفر انتخاب‌ گردد.

ماده‌ 1:

ماده‌ (1) قانون‌ تشكیلات‌، وظایف‌ و انتخابات‌ شوراهای‌ اسلامی‌كشور و انتخاب‌ شهرداران‌ مصوب‌ 1/3/1375به‌ شرح‌ ذیل‌ اصلاح‌ می‌شود:

ماده‌ 1ـ برای‌ پیشبرد سریع‌ برنامه‌های‌ اجتماعی‌، اقتصادی‌، عمرانی‌،بهداشتی‌، فرهنگی‌، آموزشی‌ و سایر امور رفاهی‌ از طریق‌ همكاری‌ مردم‌ باتوجه‌ به‌ مقتضیات‌ محلی‌ اداره‌ امور هر روستا، بخش‌، شهر، شهرستان‌ یااستان‌ با نظارت‌ شورایی‌ به‌ نام‌ شورای‌ ده‌ (روستا)، بخش‌، شهر، شهرستان‌ یااستان‌ صورت‌ می‌گیرد و به‌ منظور جلوگیری‌ از تبعیض‌ و جلب‌ همكاری‌ درتهیه‌ برنامه‌های‌ عمرانی‌ و رفاهی‌ استانها و نظارت‌ بر اجرای‌ هماهنگ‌ آن‌،شورای‌ عالی‌ استانها مركب‌ از نمایندگان‌ شوراهای‌ استان‌ تشكیل‌ می‌شود.

ماده‌ 2:

ماده‌ (2) قانون‌ به‌ شرح‌ ذیل‌ اصلاح‌ می‌شود:

ماده‌ 2ـ مقصود از شورا در این‌ قانون‌ و سایر قوانین‌ معتبر در خصوص‌شوراهای‌ اسلامی‌ كشوری‌، شوراهای‌ روستا، بخش‌، شهر، شهرستان‌، استان‌و عالی‌ استانها می‌باشد.

ماده‌ 3:

ماده‌ (7) قانون‌ به‌ شرح‌ ذیل‌ اصلاح‌ می‌شود:

ماده‌ 7:

تعداد اعضای‌ اصلی‌ و علی‌ البدل‌ شورای‌ شهر به‌ شرح‌ زیرمی‌باشد:

الف‌) شهرهای‌ تا بیست‌ هزار نفر جمعیت‌، پنج‌ نفر عضو اصلی‌ و دو نفرعضو علی‌البدل‌.

ب‌) شهرهای‌ از بیست‌ هزار نفر جمعیت‌، هفت‌ نفر عضو اصلی‌ و سه‌ نفرعضو علی‌البدل‌.

ج‌) شهرهای‌ از بیست‌ هزار نفر تا یكصدهزار نفر جمعیت‌، نه‌ نفر عضواصلی‌ و چهار نفر عضو علی‌ البدل‌.

د) شهرهای‌ از یكصدهزار نفر تا دویست‌ هزار نفر جمعیت‌، یازده‌ نفرعضو اصلی‌ و پنج‌ نفر عضو علی‌ البدل‌.

ه‌) شهرهای‌ از دویست‌ هزار نفر تا پانصد هزار نفر جمعیت‌، سیزده‌ نفرعضو اصلی‌ و شش‌ نفر عضو علی‌ البدل‌.

و) شهرهای‌ از پانصد هزار نفر تا یك‌ میلیون‌ نفر جمعیت‌، پانزده‌ نفرعضو اصلی‌ و هفت‌ نفر عضو علی‌ البدل‌.

ز) شهرهای‌ بیشتر از یك‌ میلیون‌ نفر تا دو میلیون‌ نفر جمعیت‌، بیست‌ ویك‌ نفر عضو اصلی‌ و هشت‌ نفر عضو علی‌ البدل‌.

ح‌) شهرهای‌ بیش‌ از دو میلیون‌ نفر جمعیت‌، بیست‌ و پنج‌ نفر عضواصلی‌ و دو نفر عضو علی‌ البدل‌.

ط‌) شهر تهران‌ سی‌ و یك‌ نفر عضو اصلی‌ و دوازده‌ نفر عضو علی‌ البدل‌.

تبصره‌ - ملاك‌ تشخیص‌ جمعیت‌ هر شهر و روستا ،آخرین‌ سرشماری‌عمومی‌ نفوس‌ و مسكن‌ با اعلام‌ رسمی‌ مركز آمار ایران‌ خواهد بود.

قانون‌ فوققِ مشتمل‌ بر سه‌ ماده‌ در جلسه‌ علنی‌ روز یكشنبه‌ مورخ‌ پنجم‌مرداد ماه‌ یكهزار و سیصد و هشتاد و دو مجلس‌ شورای‌ اسلامی‌ تصویب‌ و درتاریخ‌ 15/5/1382 به‌ تعیید شورای‌ نگهبان‌ رسیده‌ است‌.

 منبع:سایت سازمان شهردرایها و دهیاریهای كشور

مصوب 14/2/61

ماده واحده :

وجوه و اموال منقول و غیر منقول متعلق به شهرداریها اعم از اینکه در بانکها و یا در تصرف شهرداری و یا در نزد اشخاص ثالث و بصورت ضمانتنامه به نام شهرداری باشد قبل از صدور حکم قطعی قابل تأمین و توقیف و برداشت نمیباشد.

شهرداریها مکلفند وجوه مربوط به محکوم به احکام قطعی صادره از دادگاهها و یا اوراق اجرائی ثبتی یا اجرای دادگاهها و مراجع قانونی دیگر را در حدود مقررات مالی خود از محل اعتبار بودجه سال مورد عمل و یا در صورت عدم امکان از بودجه سال آتی خود بدون احتساب خسارت تأخیر تادیه بمحکوم لهم پرداخت نمایند.

در غیر اینصورت ذینفع می تواند برابر مقررات نسبت به استیفای طلب خود از اموال شهرداری تأمین و یا توقیف یا برداشت نماید.

تبصره:

 چنانچه ثابت شود که شهرداری با داشتن امکانات لازم از پرداخت دین خود استنکاف نموده است شهردار بمدت یکسال از خدمت منفصل خواهد شد.

منبع: سایت سازمان شهرداریها و دهیاریهای كشور

ماده واحده :

1- موارد ذیل از قانون شهرداری و قانون نوسازی و عمران شهری بشرح زیر اصلاح می شود :

در تبصره یک ماده 23 قانون اصلاح قانون نوسازی و عمران شهری سال 1350 بعد از عبارت ( نقشه های تفضیلی را تهیه و اراضی ) و همچنین بعد از عبارت (اراضی بایر و مزروعی ) عبارت ( و باغها) اضافه می شود.

2- شهرداری تهران مجاز است موارد مذکور در بند 8 ماده 55 وماده 84 قانون شهرداری مصوب سال 1334 و مواد 54 و 111 قانون اصلاح پاره ای از مواد و الحاق مواد جدید به قانون شهرداری مصوب سال 1345 و همچنین تبصره 5 ماده 2 و مواد 15-16-22و 31 قانون نوسازی و عمران شهری مصوب سال 1347 را پس از تصویب انجمن شهر بموقع اجراء بگذارد. تبصره – وزارت کشور می تواند بهر یک از شهرداریها که مقتضی بداند اجازه دهد تمام یا برخی از مواد و تبصره های مندرج در این بند را پس از تصویب انجمن شهر مربوط بموقع اجرا بگذارد. 

منبع:سایت سازمان شهرداریها و دهیاریهای كشور

وارد شدن واژگان و مفاهیم مدرن در دایره لغات فارسی بی هیچ درک مفهومی امروز چنان گریبان ما را گرفته است که هزاران معنی برای آن می توان یافت؛ الفاظی که روزانه هزاران بار از دهان مسوولان و مردم خارج می شود ولی در هاله یی از ابهام و دور از دسترس به نظر می رسد.

این سنت نهادینه شده در ایران که در قامت الفاظ مدرن تکیه بر پیشینه فرهنگی و تاریخی ما دارد، از هر واژه جدید و دهان پر کنی که معنی و مفهومی انتزاعی در ساحت اندیشه ایرانیان دارد مفهومی به دلخواه خود می سازد و آنچنان به آن رنگ و لعاب می زند که دیگر کمتر نسبتی با مفهوم و معنی واژه اصلی نخواهد داشت.

از جمله این واژگان «حقوق شهروندی» است که در گویش سیاسیون و فعالان عرصه اجتماعی جایی برای خود باز کرده و کمتر سیاستمداری از چپ و راست را می توان یافت که در مبارزات انتخاباتی و فعالیت های اجتماعی خود سخنی از آن نراند، ولی آیا می توان حقوق شهروندی را تنها بر مبنای اصول سیاسی و اجتماعی تعریف کرد و آیا نباید پایه های این حقوق را بر فرهنگ و فهم عمومی بنا کرد.

در تعاریف حقوق سیاسی، «شهروند» به تمامی اتباع یک کشور که تحت سیطره قانون اساسی آن، حاکمیت دولت خاصی را پذیرفته اند و به همین مناسبت دارای حقوق مشخصی از قبیل آزادی های اجتماعی و سیاسی و حق تعیین سرنوشت خود را دارند اطلاق می شود و این لفظ دلالت بر تمامی اتباع کشور دارد ،در حالی که در بین سیاستمداران و مسوولان و حتی مردم منظور از شهروند، شهرنشینان هستند.

بر اساس همین تعاریف نمی توان حقوق شهروندی را که هنوز تعریف مشخصی از آن وجود ندارد به عنوان پایه اساسی روابط بین دولت و مردم یا ارتباطات بین مردم در نظر گرفت و تا بازتعریف روشن و دقیق از این واژه باید تنها به مصادیق آن اکتفا کرد. به همین جهت پیگیری حقوق انسانی و مطالبات شهری می تواند پیش درآمد احقاق حقوق مردم به عنوان شهروند و تحقق حقوق شهروندی باشد.

انسان فارغ از زندگی در چارچوب های مختلف سیاسی دارای علایق، اختیارات و نیازهایی است که به تبع وجود جامعه انسانی حقوقی را نیز برای وی ایجاد می کند که توجه به این حقوق در جامعه به عنوان سازنده روابط اجتماعی و سیاسی پایه های احقاق حقوق عالی تری را مانند حقوق متقابل دولت و شهروندان پی ریزی خواهد کرد.

هیأت وزیران در جلسه مورخ 12/10/1378 بنا به پیشنهاد مشترك شماره 2/100/4965 مورخ 14/9/1378 وزارتخانه های مسكن و شهرسازی و كشور و تأیید شورای عالی شهرسازی و معماری ایران و به استناد اصل یكصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ، آئین نامه نحوه بررسی و تصویب طرح های توسعه و عمران محلی ، ناحیه ای ، منطقه ای و ملی و مقررات شهرسازی و معماری كشور را به شرح زیر تصویب نمود :

ماده 1

انواع طرح ها :

1- طرح جامع سرزمین : این طرح در بند (1) ماده (1) قانون تغییر نام وزارت آبادانی و مسكن به وزارت مسكن و شهرسازی و تعیین وظایف آن ـ مصوب 1353 ـ‌ تعریف شده است.

2- طرح های كالبدی ملی و منطقه ای : با هدف مكانیابی برای گسترش آینده شهرهای موجود و ایجاد شهرها و شهركهای جدید ، پیشنهاد شبكه شهری آینده كشور یعنی اندازه شهرها، چگونگی استقرار آنها در پهنه كشور و سلسله مراتب میان شهرها به منظور تسهیل و مدیریت سرزمین و امر خدمات رسانی به مردم و پیشنهاد چهارچوب مقررات ساخت‌و‌ساز در كاربری های مجاز زمین های سراسر كشور .

3- طرح توسعه و عمران (جامع) ناحیه ای : این طرح در اجرای وظایف محول شده در قانون تغییر نام وزارت آبادانی و مسكن به وزارت مسكن و شهرسازی و تعیین وظایف آن ـ مصوب 1353 ـ و تصویب نامه شماره 70971/ت 407هـ مورخ 5/11/1373 هیأت‌وزیران ، به منظور تدوین سیاست ها و ارایه راهبردها در زمینه هدایت و كنترل توسعه و استقرار مطلوب مراكز فعالیت ، مناطق حفاظتی و همچنین توزیع متناسب خدمات برای ساكنان شهرها و روستاها در یك یا چند شهرستان كه از نظر ویژگی های طبیعی و جغرافیایی همگن بوده و از نظر اقتصادی ، اجتماعی و كالبدی دارای ارتباطات فعال متقابل باشند، تهیه می شود.

4- طرح مجموعه شهری : این طرح براساس مصوبه شماره 9860/ت15311/هـ مورخ 13/8/1374 هیأت وزیران برای شهرهای بزرگ و شهرهای اطراف آنها تهیه می شود.

5- طرح ساماندهی فضا و سكونتگاههای روستایی : طرح است كه به منظور توسعه هماهنگ و موزون فعالیتهای كشاورزی ، صنعتی و خدماتی از طریق توزیع مناسب جمعیت و استقرار بهینه خدمات در محیط های روستایی و حمایت از اجرای آن تهیه می شود. محدوده هر یك از این طرحها در طرح ناحیه ای مربوط تعیین می شود.

6- طرح جامع شهر : در بند (2) ماده (1) قانون تغییر نام وزارت آبادانی و مسكن به وزارت مسكن و شهرسازی و تعیین وظایف آن ـ مصوب 1353 ـ تعریف شده است.

7- طرح هادی شهر : این طرح طبق تعریف مندرج در بند (4) ماده (1) قانون تغییر نام وزارت آبادانی و مسكن به وزارت مسكن و شهرسازی و تعیین وظایف آن ـ مصوب 1353ـ عبارت از طرحی است كه در آن جهت گسترش آتی شهر و نحوه استفاده از زمین های شهری برای عملكردهای مختلف به منظور حل مشكلات حاد و فوری شهر و ارایه راه‌حل‌های كوتاه مدت و مناسب برای شهرهایی كه دارای طرح جامع نمی باشند ، تهیه می شود.

8- طرح تفصیلی : در بند (3) ماده (1) قانون تغییر نام وزارت آبادانی و مسكن به وزارت مسكن و شهرسازی و تعیین وظایف آن ـ مصوب 1353 ـ تعریف شده است و از جمله شامل طرحهای زیر می باشد :

8-1- طرحهای بهسازی ، نوسازی ، بازسازی و مرمت بافت ها : طرح هایی هستند كه برای بهسازی ، نوسازی و بازسازی محلات شهر اعم از قدیم ، جدید و یا مساله دار به عنوان طرح تفصیلی بخشی از بافت موجود شهر تهیه می شوند.

8-2- طرح آماده سازی توسعه های جدید در شهرها : این طرح ها شامل مجموعه عملیات لازم برای مهیا نمودن زمین جهت احداث ممكن و تأسیسات لازم مربوط مطابق قانون زمین شهری و آیین نامه های اجرایی آن است و به عنوان طرح تفصیلی توسعه های جدید شهری تهیه می گردد.

ماده 1

بنیاد مسكن پس از مطالعه دقیق در مورد كمبود مسكن و تشخیص و تعیین نیازمندیهای مسكن محرومان اعم از روستائی و شهری در كلیه مناطق كشور با توجه به امكانات خود و مسكن مورد نیاز هر منطقه، نسبت به تدوین برنامه های تولید انبوه مسكن خود اقدام مینماید.

ماده 2

به منظور اجرای مواد 2 و 3 اساسنامه بنیاد مسن موضوع احداث مجتمعهای زیستی و واحدهای مسكونی ارزانقیمت شهری و روستائی بنیاد مسكن میتواند از تسهیلات اعتباری كلیه بانكهای كشور در قالب عقود اسلامی و یا عملیات بدون ربای بانكی استفاده نماید. تبصره ـ انعقاد هر گونه قرارداد و ایجاد تعهدات مالی برای بنیاد در مقابل بانكها یا اشخاص حقیقی و حقوقی و روشهای مشاركت و جلب خودیاری مردمی بر اساس دستورالعملی است كه به تصویبب سرپرست بنیاد مسكن میرسد.

ماده 3

به منظور اجرای ماده 4 اساسنامه و تبصرههای ذیل آن جهت تهیه زمین مورد نیاز طرحها و پروژههای بیناد اقدامات زیر حسب مورد انجام میگیرد: الف ـ تهیه زمین از طریق سازمان زمین شهری به صورت قطعی بر اساس درخواست بنیاد مسكن انقلاب اسلامی. تبصره ـ به سرپرست بنیاد مسكن اختیار داده میشود تا جهت مشخص نمودن روش درخواست و مراحل اجرائی دریافت زمین از سازمان زمین شهری با مدیرعامل سازمان زمین شهری موافقتنامهای را تنظیم نمایند. ب ـ تهیه زمین از طریق بیناد مستضعفان (بنیاد جانبازان) بر اساس طرحهای مصوب شورای مركزی و درخواست سرپرست بیناد مسكن انقلاب اسلامی. ج ـ قبول هبه زمینهای ملكی اشخاص حقیقی و حقوقی كه مایلند زمینهای خود را به بنیاد هبه نمایند. تبصره 1 ـ قبول همه صرفاً از طریق دفتر مركزی بنیاد مسكن انجام میگیرد كه دستورالعمل مربوط به تصویب شورای مركزی خواهد رسید. تبصره 2 ـ در مورد قبول هبه هماهنگی با دفتر نمایندگی حضرت امامالزامی است. د ـ در جهت اجرای تبصره 3 ماده 4 به سرپرست بنیاد مسكن اختیار داده میشود تا دستورالعمل مربوطه را با توافق رئیس سازمان جنگلها و مراتع و همچنین هیأتهفت نفره مركزی واگذاری زمین تهیه و ابلاغ نماید.

ماده 4

فصل‌ اول‌ ـ كلیات‌

ماده‌ 1:

مفاهیم‌ برخی‌ از واژه‌های‌ بكار رفته‌ در این‌ آیین‌ نامه‌  به‌ قرار زیرمی‌باشد:

الف‌) "روستا" - روستا مجموعه‌ای‌ است‌ زیستی‌ (مسكونی‌ - تولیدی‌) كه‌رابطه‌ ارگانیكی‌ با طبهیات‌ و مجموعه‌های‌ روستایی‌ و شهری‌ همجوار خودداشته‌ باشد و حدود آن‌ براساس‌ مواد 2 و 3 قانون‌ تعاریف‌ و ضوابط‌تقسیمات‌ كشوری‌ تعیین‌ می‌گردد.

ب‌) "منطقه‌ روستایی‌" عبارتست‌ از حوزه‌ تعثیر گذار و یا تعثیرپذیر ازروستا در ابعاد اقتصادی‌، اجتماعی‌ و فیزیكی‌.

ج‌) "طرح‌ هادی‌ روستا" عبارتست‌ از طرح‌ تجدید حیات‌ و هدایت‌ روستابا لحاظ‌ ابعاد اقتصادی‌، اجتماعی‌ و فیزیكی‌.

د) "شورای‌ مركزی‌" اختصاراً به‌ مفهوم‌ شورای‌ مركزی‌ بنیاد مسكن‌ به‌ كاررفته‌ است‌.

ر) "شورای‌ تصویب‌" اختصاراً به‌ مفهوم‌ شورای‌ تصویب‌ طرحهای‌ هادی‌استان‌ به‌ كار رفته‌ است‌.

س‌) "بنیاد" اختصاراً به‌ مفهوم‌ بنیاد مسكن‌ انقلاب‌ اسلامی‌ بكار رفته‌است‌.

و) "مشاوران‌" عبارتند از افراد حقیقی‌ و حقوقی‌ متعهد و متخصصانی‌ كه‌برای‌ مدتی‌ معین‌ جهت‌ تهیه‌ طرح‌ هادی‌ روستاهای‌ مشخص‌ با عقد قراردادبا این‌ نهاد همكاری‌ می‌نمایند.

ماده‌ 2:

 اهداف‌ طرحهای‌ هادی‌ به‌ شرح‌ زیر است‌:

الف‌) ایجاد زمینه‌ توسعه‌ و عمران‌ روستاها با توجه‌ به‌ شرایط‌ فرهنگی‌،اقتصادی‌،اجتماعی‌.

ب‌) تعمین‌ عادلانه‌ امكانات‌ از طریق‌ ایجاد تسهیلات‌ اجتماعی‌، تولیدی‌،رفاهی‌.

ج‌) هدایت‌ وضعیت‌ فیزیكی‌ روستا.

د) ایجاد تسهیلات‌ لازم‌ جهت‌ بهبود مسكن‌ روستاییان‌ و خدمات‌ محیط‌زیستی‌ و عمومی‌.

فصل‌ دوم‌ ـ مراجع‌ استصوابی‌

ماده‌ 3:

 "شورای‌ مركزی‌ بنیاد مسكن‌" - این‌ شورا كه‌ در ماده‌ 10 قانون‌اساسنامه‌ بنیاد مسكن‌ تعریف‌ شده‌، در مركز تشكیل‌ و دارای‌ یك‌ كمیته‌ فنی‌بررسی‌ طرحها می‌باشد.

ماده‌ 4:

 وظایف‌ شورای‌ مركزی‌ در ارتباط‌ با طرحهای‌ هادی‌.

الف‌) تصویب‌ ضوابط‌ فنی‌ و عمومی‌ طرحهای‌ هادی‌.

ب‌) تصویب‌ طرحها و برنامه‌های‌ سالانه‌ تهیه‌ و اجرای‌ طرحهای‌ هادی‌.

ج‌) هماهنگی‌ بین‌ برنامه‌ها و طرحهای‌ وزارتخانه‌های‌ مربوطه‌ باطرحهای‌ هادی‌.

د) بررسی‌ زمینه‌ مشاركت‌ بانكها و دیگر سازمانهای‌ اجرایی‌ در تهیه‌ واجرای‌ طرحهای‌ هادی‌.

ه‌) تصویب‌ عناوین‌ طرحهای‌ تحقیقی‌ و ارجاع‌ آن‌ به‌ كمیته‌ فنی‌ یامجاری‌ ذی‌ربط‌ جهت‌ اقدام‌.

و) تصویب‌ مدلها و الگوهای‌ توسعه‌ روستاهای‌ مناطق‌ مختلف‌ كشور وابلاغ‌ آن‌.

تبصره‌: جزییات‌ مربوط‌ به‌ نحوه‌ گردش‌ كار شورای‌ مركزی‌ و كمیته‌ فنی‌ ودبیرخانه‌ ضمن‌ آیین‌نامه‌ داخلی‌ كه‌ به‌ تصویب‌ شورای‌ مركزی‌ خواهد رسیدتعیین‌ می‌گردد.

آیا در آپارتمان شما هم بین ساكنین گهگاه اختلاف پیش می آید؟ آیا برخی از ساكنین سهم خود را از هزینه های مشترك نمی پذیرند؟ آیا در تعیین قسمت های مشترك آپارتمان مشكل دارید؟ آیا برخی از ساكنین وسایل شخصی خود را در قسمت های مشترك می گذارند و باعث ایجاد منظره نامناسبی در محل های عمومی می شوند؟برای پاسخ به چند سؤال اول شاید این نوشته بتواند به شما كمك كند.

گذاردن میز و صندلی و هر نوع اشیای دیگر و همچنین نگاهداری حیوانات در قسمت های مشترك ممنوع است، مگر در صورت جلب رضایت تمامی مالكین دیگر دوره سكونت در خانه های وسیع و باغ ها گذشته است و ضرورتهای زندگی شهرنشینی و تمركز امكانات و منابع ما را وادار كرده است تا در محیطی تنگ و فشرده زندگی كنیم و طبیعی است كه هرچه مكان های زندگی انسانها فشرده تر شود، خواسته های شخصی آنها بیشتر با هم برخورد می كند. در این شرایط افراد برای برخورداری از یك زندگی آرام ناگزیرند از برخی از آزادی های خود صرف نظر كنند و در ازای حقوقی كه پیدا می كنند تكالیفی در مقابل دیگران بپذیرند.

اینجاست كه قانون پا به میان می گذارد و اجرای این حقوق و تكالیف را ضمانت می كند. بسیاری از مردم نمی دانند كه قانونی به نام تملك آپارتمانها وجود دارد كه برای تضمین آرامش و تنظیم روابط ساختمانی ساكنین آپارتمانها وضع شده است. این قانون كه در سال ۱۳۴۳ به تصویب رسیده و در سال ۱۳۶۷ هم اصلاح شده و همچنین آئین نامه اجرایی آن مقرراتی را بیان می كند كه دانستن آن برای هر آپارتمان نشین ضروری است.

در این نوشتار سعی می كنیم به مرور شما را با مطالب مختلف این قانون آشنا كنیم. مواردی مانند تعیین قسمتهای اختصاصی و قسمتهای مشترك آپارتمان، تشكیل مجمع عمومی مالكان و انتخاب مدیر یا هیأت مدیره آپارتمان، هزینه های مشترك آپارتمان و نحوه تقسیم آنها، نحوه الزام حقوقی واحدهایی كه هزینه های مشترك را پرداخت نمی كنند، تكلیف مالكان به حفظ نمای ظاهری و قسمت های مشترك آپارتمان و مسائل حقوقی مربوط به پاركینگ و انباری آپارتمانها و... به تناوب مورد بررسی قرار می گیرد.

ماده 1

بنياد مسكن انقلاب اسلامي كه در اين اساسنامه اختصاراً بنياد ناميده ميشود نهاد انقلاب اسلامي است كه بر اساس فرمان 21 فروردين 1358 رهبر كبير انقلاب اسلامي است حضرت امام خميني مدظله به منظور تأمين مسكن محرمان به ويژه روستائيان در چهارچوب سياستها و برنامههاي دولت تشكيل گرديده است.

ماده 2

مطالعه و بررسي در زمينه تشخيص و تعيين نيازمنديهاي مسكن محرومان اعم از روستائي و شهري فراهم آوردن موجبات اجراي آن با مشاركت، همكاري و خوياري مردم و دستگاههاي مختلف.

ماده 3

تهيه و طرح مجمتعهاي زيستي و واحدهاي مسكوني ارزانقيمت و اجراي آنها به طور مستقيم يا با مشاركت مردم با همكاري و هماهنگي دستگاههاي ذيربط در روستا و شهر. تبصره ـ دولت موظف است در اجراي پروژهها و طرحهاي مسكوني خود به غير از خانههاي سازماني شهري اولويت را به بنياد بدهد.

ماده 4

تهيه زمين موردنياز طرحها و پروژههاي بنياد و آمادهسازي آنها. تبصره 1ـ دولت و بنياد مستضعفان مكلفند زمينهاي مناسب خود را جهت اجراي طرحهاي مسكوني مصوب شوراي مركزي بنياد به استثناي هزينههاي خريد و آمادهسازي (قيمت تمام شده براي دولت) به طور رايگان و قطعي به بنياد واگذار نمايند. تبصره 2ـ اشخاص حقيقي و حقوقي ميتوانند زمينهاي ملكي خود را به بنياد هبه نمايند و قانون زمين شهري مانع اين امر نخواهد بود. تبصره 3ـ هيأتهاي هفتنفره واگذاري زمين و سازمان جنگلها و مراتع مكلفند زمينهاي دولتي مناسب را جهت واگذاري و اجراي طرحهاي مسكن روستايي پس از اعلام نياز بنياد به شرط نداشتن كاربري كشاورزي در اختيار بنياد قرار دهند. تبصره 4ـ دولت موظف است نسبت به تأمين آب و برق، راه، مدرسه، درمانگاه و ديگر نيازمنديهاي عمومي اين طرحها از طريق وزارتخانهها و سازمانهاي ذيربط اقدام لازم به عمل آورد.

ماده 5

کشورهای دیگر چگونه مشکلات زندگی جمعی را حل کرده اند؟

این اولین باری است که تصمیم گرفتم از خانواده ام جدا شوم و در آپارتمانی به طور مستقل زندگی کنم. فکر می کردم زندگی در آپارتمان آزادی بیشتری برای من به همراه می آورد اما کمی اشتباه کرده بودم، از زمانی که در آپارتمان زندگی کرده ام آرامش خودم را از دست داده ام. از سر و صدای همسایه ها گرفته تا مشکلات صاحبخانه و مستاجر. البته منظورم این نیست که زندگی در آپارتمان سخت است، این زندگی هم مزایا و معایب خودش را دارد.

از وقتی به آپارتمان آمده ام زیاد تنها نیستم. هر وقت احساس تنهایی می کنم همسایگان را به خانه دعوت می کنم و ساعاتی را با هم می گذرانیم. به نظر من با رعایت قوانین آپارتمان نشینی همه ساکنان آن می توانند از زندگی خوبی برخوردار باشند. چنین حرف هایی را به کرات می توان از زبان افرادی که برای اولین بار از خانه ای مستقل خارج شده و در آپارتمان اسکان می یابند،شنید.

هدف از به وجود آمدن جامعه ساختن روابطی هماهنگ با یکسری عادت های رایج و مشترک است. در این جامعه هر کس برای دیگری و دیگران برای هر کس زندگی می کند. علاوه بر این زندگی در یک جامعه نیازهای خود را می طلبد از آب، برق، امنیت، وجود پارک و آپارتمان ها گرفته تا رفاه اجتماعی و مسائل اقتصادی.

از زمانی که زندگی شهری به وجود آمد آپارتمان نشینی هم معنا و مفهوم خاصی پیدا کرد. رشد سریع فرهنگ آپارتمان نشینی طی سال های اخیر بی سابقه بوده است. امروزه بیشتر مردم تحصیلکرده دنیا معتقدند که زندگی در آپارتمان بسیار امن تر از زندگی در خانه های شخصی است.

آدم ها دوست دارند پس از گذراندن یک روز پرحادثه در محل کار خود وقتی را با یکدیگر صرف کنند و به عبارتی وارد اجتماع شوند که آپارتمان نشینی بهترین امکان را برای این افراد فراهم می آورد. زندگی آپارتمان نشینی انسان ها را با تنوع فرهنگ های مختلف هم آشنا می سازد.

پس از ساخته شدن آپارتمان های در جامعه مقررات و قوانینی برای اهالی آن تعریف شد که یکی از این قوانین تامین نیازهای ساکنان آن و به وجود آوردن امکانات رفاهی برای آنها بود. علاوه بر این برای اداره هر مسکن می بایست چند نفر عهده دار مسوولیت می شدند.

پست مدرنیسم پیکره پیچیده و در هم تنیده و متنوعی از اندیشه ها ، آرا و نظریاتی است که در اواخر دهه 1960 م . سر برآورد و بعدا اندیشه های دیکانستراکشن Deconstruction و مکاتب فکری غرب از جمله فمینیسم و پسا استعمارگرایی و غیره جزواژه پست مدرن فلسفی مطرح شدند .

پست مدرنیسم در سراسر اروپا و ایالات متحده به ویژه در محافل آکادمیک و در میان دانشگاهیان ، معماران ، هنرمندان و حتی مجریان برنامه ها و تبلیغات و رسانه های گروهی و مطبوعات اشاعه و گسترش یافت . واژه پست مدرن گفتمان های فراوان و متعددی را در پی داشته است ، روندی که همچنان ادامه دارد .

هابرماس معتقد است که ، کاربرد " پسا" بیشتر تداوم جریانی را ثابت می کند ، نه پایانش را ، همانطور که مقصود جامعه شناسان از واژه پسا صنعتی را نشان می دهد و نه پایانش را .

در تفکر پست مدرن تاکید بر وجه محلی یا بومی در مقابل قطب بندی جهانی و فردی ، عینی و ذهنی پیشی می گیرد و بر اساس همین دیدگاه است که بر بازی زبانی نامتجانس و ناهمگن ، امور نامتوافق ، بی ثباتی ها و ناپایداری ها ، گسست ها وتضادها تاکید دارد . تفکر پست مدرن هر گفتگو را به جای آنکه مکالمه یا دیالوگی بین دو شریک بداند ، آنرا نوعی بازی و رویارویی بین دو رقیب می داند . در این تفکراجتماع همگانی و جهانی به هیچ وجه یک آرمان با ایده آل محسوب نمی شود . تلاش مداوم هستند این است که " بس کنید دیگر ، بگذارید همینطور بماند ." یا " دست از معنی سازی بردارید . "

در تفکر پست مدرن هنر صرفا یک تجربه زیبا شناختی نیست ، بلکه روش شناخت جهان است .

ویژگی شاخص هنر پست مدرن تاکید بر کلیشه ، تقلید هزل آمیز ازسبک های مختلف و اختلاط و امتزاج رنگ های مختلف ( کولاژ Collage ) است . هنر دردنیای پست مدرن نه تعلق به چارچوب ارجاعی و معیار داوری خاصی است و نه به پروژه یااتوپیای خاصی تعلق دارد . ایهاب حسن نظریه پرداز پست مدرن با ترسیم و ارائه جدولی از تمایزات بین دو جنبش مدرنیسم و پست مدرنیسم به طراحی و نقشه پردازی درباره معدوده ها و مرزهای اندیشه پست مدرن اقدام کرده است .

برای دریافت متن کامل مقاله زوی لینک زیر کلیک کنید:

http://a1.nupload.net/v/BP8/d/

مدرنیزم جنبش هنری و فرهنگی زمانی است که  هنر آفرینان بر عیله سنن تاریخی و اکادمیک قرن نوزده شورش کردند و عموما هنر، معماری، موسیقی و ادبیات مطرح قبل از 1914  در بر می گیرد.

عده ای قرن بیستم را به دوره های مدرن و پست مدرن تقسیم میکنند در حالیکه عده ای هر دو مدرنیسم و پست مدرنیسم را  بخش دوره عظیم تری میدانند.

این مطلب به جنبشی که در اواخر قرن نوزده و شروع قرن بیست رشد کرد تمرکز کرده است.

زمینه تاریخی

جنبش مدرنیست در اوسط قرن نوزده در پاریس پدیدار گشت. این جنبش ادعا کرد که قالب سنتی هنر، ادبیات، نظم اجتماعی، و زندگی روزانه از کار افتاده است و باید آنرا کنار گذاشت و فرهنگ را دوباره ایجاد کرد.

مدرنیسم نظریه از نو آزمودن هر نمود هستی از تجارت گرفته تا فلسفه را با هدف  تغییر آوردن در آنچه کهنه است تشویق کرد. در اسانس جنبش معاصر استدلال کرد که واقعیات تازه قرن بیست پایدار و جبری اند و مردم باید جهان بینی خود را با آنچه نو است وفق دهند. چون پدیده های نو خوب و زیبا هستند. 

پیشتازان  مدرنیزم

در نیمه اول قرن نوزده اروپا عرصه یک سلسله انقلاب ها و جنگ های متلاطم قرار گرفت که رفته رفته  نظریه رمانتیسم از آن پدید آمد. رمانتیسم به تجربیات درونی فرد، برتری طبیعت به عنوان یک موضوع معین در هنر، رشد انقلابی و رادیکال صراحت و آزادی فردی تمرکز میکرد.  نظریه رمانتیسم بر این استنتاج استوار گردید و عملی شد که فقط پدیده های ماندگار واقعیت دارند و این نظریه رنسانس فلسه سیاست واقعگرایی اوتوان بسمارک که نظریه اثبات گرایی و هنجار های فرهنگی را در بر میگرفت نشان داده شد.

بنیاد این استنتاج ها در اهمیت نهادها، پنداشت های عام و منطق مراجع بود که آنها حمایت خود را از اصول دینی در مسیحیت، و اصول علمی در نظریات فیلسوفان کلاسیک جستجو میکردند و این دوره با وجود اینکه جامع نبود  به وسیله مورخان و منتقدان اجتماعی ثبت میگردید.

جنبش های اثبات  گرا و عقلگراها ها اصل برتری استدلال و سیستم در فلسفه را تاسیس کردند.  مسلما نظریات مخالف وجود داشت که از مکاتب فکری مختلف سرچشمه می گرفت و از آن جمله برجسته ترین آنها مکتب رمانتیسم و جنبش های طرفداران اصلاحات ارضی و طرفداران تجدید حیات بودند.

عقلگرا ها هم و اکنش های از مخالفین شان دریافت کردند و از آن جمله میتوان به طور مشخص از واکنش فریدریک نیچه و سورن کیرکگارد اگزیستنیالیست های عمده در مقابل نظریه دیالکتیک هگل در مورد تمدن و تاریخ نام برد.

برای دریابفت متن کامل مقاله روی لینک زیر کلیک کنید

http://a1.nupload.net/v/BPx/d/

مكتب شيكاگو بين سالهاي 1883 و 1893 رشد كرد. پيروان آن بي نظمي جامعه صنعتي در اروپا را ناشي از كم بودن زمين در شهر مي دانند؛ بدين ترتيب الگوي روستا - شهر را براي حل مشكلات شهري ارائه مي دهند و توجه به طبيعت را نيز در سطح وسيعي مطرح مي كنند. در اين مكتب توجه به اكولوژي يا محيط طبيعي، اهميت ويژه اي دارد به طوري كه محيط انساني در دل آن مطرح مي شود.

اين مكتب از دارونيسم اجتماعي، در زمينه عامل رقابت ميان شركتها، بنگاه هاي تجاري و خانواده ها براي دستيابي به نقاط مطلوب شهر بهره مي برد و علم اقتصاد را فقط اصل مسلم انسان براي بهره گيري بيشتر و با كوشش كمتر ميداند و براي تحقق اين هدف معتقد به عدم دخالت دولت در امور اقتصادي، نفع فردي و اجتماعي و اهميت صنعت است و نيز صنعت را منشاء ثروت مي داند.

مكتب شيكاگو، در علوم اجتماعي و جامعه شناسي شهري مطرح است. ويليام لوبارن جني از بنيان گذاران مكتب معماري شيكاگو و نيز ارنست برگس و رابرت ازرا پارك از بنيان گذاران مكتب جامعه شناسي شيكاگو هستند. در همين زمان نظريه باغ شهرها بيان مي شود و هاوارد از اين مكتب بهره بسياري مي برد.

گفتني است پيش از قرن بيستم نگاه به شهر در حيطه علوم مختلف و انديشمندان گوناگون از جمله مورخين، اقتصاددانان، فلاسفه، جامعه شناسان و جغرافيدانان بود اما در قرن بيستم و بويژه از 1910 تا 1970 نگاه به شهر و بخصوص ساخت آن در تيول معماران قرار ميگيرد و موضع شهر برعكس گذشته غيرسياسي ميشود.

به کوشش: امیر فرشچین – منبع: یک شهر

پتریک گدس ، اجتماعات انسانی را به دیده زیست شناسی دید که به مطالعه تمام پدیده های زندگی توجه دارد. این محقق در سال 1915، برای اولین بار شهرهای بزرگ دنیا را مورد مطالعه قرارداد و درکتاب تحقیقی خود به نام ((تکامل تدریجی شهرها )) ، ازمسائل ، مشکلات وآینده آنها سخن گفت . پاتریک گدس یکی ازپیشروان ناحیه بندیهای علمی وبرنامه ریزیهای ناحیه ای است که عنوان شبکه بزرگ شهری را بکاربرد. درکتاب (( تکامل تدریجی شهرها)) تصویر مشهوری را می توان دید موسوم به(( نمایشگاهی ازشهرها)) که درآن گدس رشد طبیعی شهرها را مورد مطالعه قرارداده وتصویرکرده است . ازاین تصویر، اساس نظریات وی آشکار می گردد. به نظر گدس شهر ازمحیط طبیعی که درآن به وجود آمده جدایی ناپذیر است وتنها وقتی می توان به ساختمان آن پی برد که وضعیت طبیعی وآب وهوایی آن مورد مطالعه قرار گیرد، پایه های اقتصادی آن شناخته می شود وریشه های تاریخی آن معلوم گردد.

به نظر گدس، نقشه شهرها صرفاً خطوط منحنی وراستی نیست که جای فلان رودخانه یا بهمان کوه را معلوم دارد. بلکه نوعی خط هیروگلیف است ودرحقیقت نموداری ازخطی است که بشر با آن تاریخ تمدن را نوشته است . هرقدر درک این خط مشکل تر باشد، وقتی رموز آن کشف شد، ثمره آن بیشتر است.

لوئیس مامفورد متخصص وکارشناس شهرهای متروپلیتن که خودرا شاگرد مکتب گدس میداند وبی تردید دربسط افکار وی سهمی بسزا دارد ، درکتاب خودبسیاری ازافکار گدس را نقل کرده است . ازاین کتاب به خوبی برمی آید که گدس جامعه شناسی را زاده زیست شناسی می داند ورشد شهرها رابر اساس این فکر توضیح می دهد.

گدس که اصلاً اسکاتلندی بود، سالها درهندوستان زندگی کرد وبا واقعیت به شهرسازی اشغال داشت. وی با آنکه به مظاهر زندگی طبیعی علاقه داشت، ازدیده ای جهان بین برخوردار بود وواجد شخصیتی بود که تنها پس ازمرگ وی شناخته شد.

نویسنده : محسن سورگی

هرچند که دراواخر قرن نوزدهم شهرسازان طرحهای مختلفی برای شهرهای بزرگ داده بودند وازآن جمله اوژن هاسمان فرانسوی ( 91-1809) طرحی برای دگرگونی نقشه پاریس داد که چهره شهر را دگرگون ساخت . این طرحها در اروپا مورد تقلید قرار گرفت و یک نوع زشتی وتقلید همه جایی ازکارهای هاسمان به زودی هویدا شد. درسال 1889 کامیلوزیته شهرساز اطریشی ، درکتاب خود به نام (( شهرسازی)) چاره کار رادربازگشت به شیوه های هنری قرون وسطی پیشنهاد نمود . رشد طبیعی شهرهای قرون وسطی توجه زیته را بخود جلب کرده بود؛ ووی آن را وسیله ای برای رهایی شهرهای معاصر ازمعایب موجود می دانست . کامیلوزیته مطالعه ای دقیق ازشهرهای شمالی وجنوبی اروپا دردوره های تجلی روم، گوتیک، رنسانس، وبا روک به عمل آورد واستادی شهرسازان گذشته را درترکیب وتنظیم عوامل مختلف شهر پسندیده بود. به نظر وی نحوه ای که درشهر قرون وسطایی خیابان به میدان می پیوست ، رابطه ای بین بازار ، کلیسا ویا ابنیه اصلی دیگر به وجود می آورد ، وهمه ازتوازن طبیعی برخوردار بودند که درسیمای شهر آشکار بود.

برای زیته، قوانین شهرسازی دریک جمله خلاصه می شد وآن اینکه ((شهر باید حافظ منافع وضامن خوشبختی ساکنین خود باشد)) امروزنیز، شهرسازان بازیته هم عقیده اند که مسائل هنری بهمان اندازه مهم است که مسائل فنی آن.

کامیلوزیته می خواست زشتی معمولی شهر اواخر قرن نوزدهم را ازمیان بردارد. وشهر را به غنای هنر، زندگی وتحرک آراسته گرداند. وی نقایص شهر را به خوبی دریافت ، ولی پیشنهاداتش برای اصلاح شهر فقط جنبه تسکین درد راداشت . گشودن مرکز میادین شهرها یا انتقال مجسمه ها وبرجهای یادگار به یک گوشه میدان، ایجاد باغچه درحیاط آپارتمان های مسکونی به جای مراکز شلوغ شهر ، برپا داشتن دیوارهای بلند دراطراف پارکهای عمومی برای حفاظت آنها درمقابل سروصدای خیابان، همه رفرم های سطحی بودند که کامیلوزیته پیشنهاد می کرد.

این مطلب نشان میدهد که شهرسازی تا چه اندازه ارتباط خودرا با عصر خویش از دست داده بود. او تصور می کردمی توان با وسائل قرون وسطایی مسائل عصر صنعت را حل کرد.

نویسنده : محسن سورگی

منبع : سایت همکلاسی

با توجه به عصرماشین ودرنظرگرفتن نیازهای جوامع شهری دردوران پس از انقلاب صنعتی ، ((لوکوربوزیه)) طرحی را دررابطه با ساخت شهرها درسال 1922 ارائه داد.درطرح لوکوربوزیه، بخش مرکزی شهرپاسخگوی مناسبی جهت تراکم ترافیک شهر بشمار می رود وجابجایی مردم را میسر می سازد که درآن فضای سبز وفضای باز به اندازه کافی است. وی طرح خود را برای یک شهر پرجمعیت ارائه داده است.جمعیتی که یا درشهر زندگی کرده ودرهمان جا کار می کنند ویا ساکنین حومه ها بوده که دربیرون شهر کار می کنند وبالاخره کسانی که درشهر کار کرده ولی بیرون شهرها زندگی می کنند.

شهر یک مرکز تجاری محسوب می شود وبایستی نقشهای خود را درفضای فشرده ومتراکم ایفا کند. دراین طرح به سبب نیاز فراوان به هوای تازه ،فضای بازبه میزان کافی تعبیه شده وتوسعه عمودی شهر نیز درقسمتی ازآن دارای اهمیت خاصی است.

درطرح لوکوربوزیه با توجه به سیستم ترافیک سه نوع راه دیده می شود:

راههای مخصوص تمرکز ترافیک سنگین وپخش کالا

شبکه ای از خیابانهای اصلی

پلهای محکم

دراین طرح یک سیستم خط آهن نیز جهت شهر درنظرگرفته شده وهمه خطوط آهن نیز به ایستگاه مرکزی درقلب شهر منتهی می شود. دراطراف ایستگاه دریک پارک بزرگ، ساختمانهای اداری چند طبقه قرارگرفته است وفروشگاهها ومغازه ها نیزدرهمین محل فعالیت دارند.درمجاورت این منطقه ساختمانهای عمومی وادارات دولتی قراردارند .پس از آن پارک دیگری استقرار می یابد که جهت توسعه های بعدی مرکز شهر درنظرگرفته شده است ، وبیشتر به صورت مساکن چند طبقه است . منطقه صنعتی شهر وایستگاه کالاها بوسیله فضاهای سبز وزمینهای باز ازشهر جدا می شوند.

درطرح لوکوربوزیه، تراکم جمعیت درقسمتهای مسکونی 3000 نفر درهکتار درنظرگرفته شده که فقط 5% ازسطح کل زمین ناحیه ای را که درمیان فضای باز طراحی شده، اشغال می نماید. آپارتمانهای مسکونی 8 طبقه نیز، با تراکم 300 نفر درهکتار درنظرگرفته شده اند.

نویسنده : محسن سورگی

منبع : سایت همکلاسی

افکار سریا ای ماتا ، مهندس راه سازاسپانیایی درشهرسازی اساس دیگری داشت . وی که بسته به تخصص خود بیشتر با عمل سروکار داشت تا با تئوری ، درسال 1882 طرح خودرا برای شهرهای نوار مانند عرضه داشت .با توجه به آنکه درهمان دوران ترامواهای برقی تازه بکار افتاده بود، همین امرتوجه سریا ای ماتا را به اهمیت فراوان وسائط نقلیه درشهرسازی جلب نمود. درطرح وی، شهردرامتداد خطوط تراموا به صورت نوار مانند ادامه می یابد ونواحی مسکونی وصنعتی ، دردو جانب این خطوط قرارمی گیرند. درزمان حیات سریا ای ماتا ، رویای وی تنها دریکی ازحومه های کوچک مادرید شکل گرفت و پس ازآن دردهه سوم قرن حاضر، فکرایجاد شهرهای نوار مانند درشوروی به منصه بروزرسید . لوکرربوزیه نیز، درطرح خود برای((سن دیه)) ازهمین فکر الهام گرفت وبسط آینده این شهر را درامتداد جاده ای پیش بینی کرد. ولی توسعه ورشد شهرها درامتداد جاده های اصلی، درسالهای دهه ششم قرن حاضر، کاملاً هویدا شد. وازآن جمله اند شهرهایی که به دنبال هم ازبستن تا واشنگتن درکنار یکدیگر قرارگرفته اند. البته، این نوع توسعه شهرها نیز، ازمضرات خود درامان نیست.

منبع : سایت همکلاسی

هنری رایت وکلرنس اشتاین درطرحشان برای یکی ازنواحی حومه ای رادبرن درنیوجرسی ،پیشنهاد یک نظام برنامه ریزی برای نواحی مسکونی را عنوان نمودند. اساس نظریه آنها ایده بلوکهای بزرگ مسکونی است که برمبنای جدایی ترافیک پیاده وسواره قراردارد.

دررادبرن ، خانه ها به صورت گروهی ایجاد می شوند که دراطراف آنها انواع مختلف کوچه های بن بستی که به مسیرهای عبور پیاده وپارکها مرتبط می گردند، قرارگرفته است. مدرسه وفروشگاهها تماماً درقسمتهای ورودی این واحدهای بزرگ قرارخواهند گرفت. بلوکهای بزرگ به مفهوم یک ایده منطقی به سوی حل مسائل حرکات رفت وآمدی است که اماکن مسکونی را ازراههای اصلی بدور نگه میدارد.

درطرح رادبرن، پارک درمرکز بلوکهای بزرگ به عنوان برترین نقطه محله درنظرگرفته شده است. راههای موتوری نیز، به طرف خانه هایست که درسمت راست آنها پارکها قرارداده شده اند.

مطالعات انجام شده نشان می دهد که یک شبکه راه بن بست،رادبرن را تحت کاربرد خود قرارداده است . چنین خصوصیاتی ممکنست به دلایل زیر محدود گردد.

راههای بن بست کوتاه فقط به عنوان یک خط سرویس دهنده عمل می کنند.

این راهها ، جهات حرکت وسایل نقلیه را به طرف خانه هاوگاراژها ، مراودات مجاز وسایرسرویسها می کشاند.

این راهها، همچنین برای بسیاری ازپارکینگ ها وراههای عبورپیاده به نحوی قرار گرفته اند که هرکوچه بن بست را به عنوان یک محیط صرفاً پیاده سرویس می دهند.

درچنین شرایطی ، خانه ها دراطراف راههای بن بست قرارداده شده اند. اطاقهای نشیمن وبسیاری ازاطاقهای خواب این امکان را یافته اند که به فضاهای باز پشت واحدهای مسکونی باز شوند وآشپزخانه ها ، همه دریک خط قرار داشته باشند.

ضرورت یک طرف توسعه خطی، فرانک لوید رایت را به پیشنهاد توزیع صنایع، محیطهای تجاری، مسکن وتاسیسات عمومی کشاند، که اراضی کشاورزی را درطول شبکه های راه آهن وبزرگراهها مستقر می سازد. واحدی را که لویدرایت را جهت طرح خود برگزیده است، برمبنای حداقل 4000 متر مربع (یک ایکر) اززمین درمقابل هرخانوار ودررابطه با واحدهای خود یاراست. اگرچه تاسیسات واحدهای مختلف خودیار( همسایگی) نیزمورد بررسی قرار گرفته ودرنظرگرفته شده اند.

دراین طرح، کلیه تسهیلات شهری ازفضاهای ورزشی، هتل، مسافرخانه، صنایع وپارکینگ گرفته تا مراکز تجاری، آموزشی ، اداری ، وتفریحی پیش بینی گردیده اند مساحت محدوده طرح لوید رایت ، دومایل مربع می باشد. لویدرایت پیشنهاد می کند که تمام فعالیت ها به طوریکنواخت درهمه نقاط شهر پراکنده شوند . ولی این طرح درصورتی قابل اجرااست که زمان وهزینه سفر به حداقل کاهش یابد.

مشخصات کلی برای زندگی جمعیت ساکن دراین محله مسکونی به قرار زیرند:

محدوده مدرسه ابتدایی وپارکهای جنبی آن حدود نیم مایل وبصورت پیاده است.

خیابانهای اصلی دراطراف واحد همسایگی ایجاد شده وآنرا دور می زند.

بخشهای جداگانه مسکونی وغیرمسکونی درداخل بوجود می آید .

جمعیت به اندازه ای گسترده باشد که خدمات مدرسه ابتدائی را تامین سازد. (معمولا 1000 تا5000 نفر)

بعضی ازفروشگاهها وخدمات محله ای درنقاط مختلف محله بوجود آید .

مدرسه ابتدایی برای محله ای است که شعاع عملکرد آن حدود 2/1 مایل بوده وتمام ساکنین محله را پوشش خواهد داد. یک مرکز کوچک خرید نیز برای نیازمندیهای روزانه که درنزدیکی مدرسه ایجاد می شود ضروری خواهد بود.

غالب خیابانهای نواحی مسکونی بهتراست به صورت بن بست با انتهای بسته وراههایی که به سوی ترافیک بسته اند به وجود آیند وفضای سبز به تبعیت ازواحدهای همسایگی وبراساس طرح((رادبرن)) بوجود آیند (توضیح درمورد طرح رادبرن خواهد آمد).

یک گروه متشکل از سه واحد همسایگی بوسیله یک دبیرستان ویک یا دو مرکزتجاری وفضایی که بوسیله عبور پیاده بوجود آید، بین مراکز مسکونی واین تاسیسات حائل شده وفاصله آن حداکثر تااین مرکز یک مایل باشد .

نویسنده : محسن سورگی

منبع : سایت همکلاسی

بطورکلی دردوران پس ازانقلاب صنعتی وانباشته شدن شهرها ازجمعیت شاغل دربخش صنعتی وتوسعه ماشینیسم ، نقطه نظرهای متفاوتی دررابطه با توسعه شهرها وویژگیهای درونی آنها قوت گرفت. درمطالعه مقدماتی که درسال 1926 ودریک گزارش منتشر شده بوسیله کمیته طرح منطقه ای نیویورک ومحیطهای اطراف آن درسال 1929 انجام گرفت کلرنس پری تئوری واحد خودیار خودرا مطرح ساخت، که دارای شش ویژگی بشرح زیر بود:

شبکه های اصلی وشبکه راههای پررفت وآمد نبایستی ازمیان بافتهای مسکونی بگذرند. چنین خیابانهایی بهتر است برمحیط پیرامون واطراف واحدهای مسکونی بوجود آیند.

شبکه راههای داخلی بهتر است که بصورت کوچه های بن بست باوظایف سبکی که بطور عمومی آرامش محله را برهم نریزد طراحی وتحت ساختمان قرارگیرند . این چنین راههایی بایستی سلامتی، آرامش وحجم کم ترافیک را بطور متناسبی درداخل محله تامین سازند.

جمعیت محله های مسکونی بهتر است که برمبنای ضروریات ومحدوده عملکرد یک مدرسه ابتدایی شکل گیرند، جمعیت مبنای این تئوری درحدود 5000 نفراست( معمولاً اندازه یک محله برمبنای محدوده عملکرد یک مدرسه ابتدائی حدودی برابر3000 تا 4000 نفر می باشد ).

این واحد های خودیاربهتراست که به مرکزیت یک مدرسه ابتدایی که درمیان فضای سبز قرارگرفته وحدود خدمات آن را محدوده ومرزهای واحد خودیار تشکیل می دهد بوجود آید.

حدود اشغال فیزیکی یک واحد خودیار تقریباً 160 ایکر( هرایکر برابر4000 مترمربع) بوده وحد تراکم جمعیت نیز ده خانوار درهرایکر تعیین می شود. شکل واحد همسایگی بهتراست به نحوی باشد که یک کودک پیش ازیک دوم مایل فاصله ازواحد مسکونی خود تا مدرسه را بصورت پیاده نپیماید ( هرمایل برابر1609 متر)

این واحد بوسیله تاسیسات خرید ،مراکز مذهبی، یک کتابخانه ویک مرکز اجتماعی (محله ای) که بهتر است درنزدیک ترین فاصله به دبستان قرارگیرد ، سرویس دهی گردد.

اتو واگنر( 1918-1841) به نسلی تعلق داشت که سخت به صنعت خوشبین بود. وی نمی توانست تصور کند که روزگاری توسعه صنعتی برمشکلات شهرهای بزرگ دامن خواهد زد. واگنر عقایدخود را هنگامی ابراز داشت که تاثیرات عقاید زیته به منتهای خود رسیده بود و فکر ایجاد نواحی سرسبز وخرم درقسمتهای مسکونی شهر، یکی ازراههای رهایی اززشتی موجود دراین قسمتها به نظر می رسید. واگنر ازآغاز متوجه شد که این راه حل کافی نیست ومدتها بعد، واقعیات صحت نظر اورا ثابت کرد. بصیرت ونیروی فعال واگنر، که دربسیاری ازکارهای معماری او هویدا است، درعرصه شهرسازی انگار بنوعی فلج دچارمی شود. به عنوان مثال، ازنقشه کاملی که واگنر برای محله ای مسکونی دروین به منظور پیش گیری ازرشد آشفته این محلات مطرح کرد، یاد می نماییم . دراین طرح، واگنر فضایی باز ونسبتاً وسیع را درمرکز محله پیش بینی نموده بود که خود آن را ((مرکزتنفس)) محله می نامید. اما، طرح به اندازه ای تقلیدی وبدون تحرک است که عدم تحرک آن ازنقشه پاریس توسط هاسمان به مراتب بیشتر است. دراین طرح، آپارتمانهای مسکونی پنج طبقه که ساختن آنها درتمام شهرهای بزرگ اروپا درآن زمان معمول بود، تکرار می شود. شاید، واگنر نمی توانست طرح تازه ای برای این محلات تهیه کند. اما، چه ازطرح واگنر وچه ازطرح سایر شهرسازان قرن نوزدهم ، چنین گمان می رود که شاید تمام امکانات شهرسازی آزمایش شده اند و هیچ راه تازه ای وجود نداشته است. درحقیقت، قدرت سامان دادن به شهر با توجه به مسائل موجود، ازمیان رفته بود.

واگنر ازجمله اولین کسانی بود که دریافت شهر مدرن باید براساس احتیاجات ساکنین آن طرح شود. احتیاجاتی که برحسب انواع مختلف مردم تفاوت دارد. توجه اصلی واگنر، معطوف به ایجاد محیطی سالم برای طبقات متوسط مردم بود ومی دانست برای سکونت همین طبقات نیز، احتیاجات مختلف طرحهای متفاوت را ایجاب می کند. واگنر خواستارشد نواحی شهر(( مالکیت عمومی )) یابند تا قیمت زمین دستخوش سودجویی زمین بازان قرار نگیرد ونظارت برگسترش شهر میسر باشد . واگنر معتقد بود ، گسترش شهر مانند گذشته نمی تواند کورکورانه صورت گیرد ومعماری مغلوب سودجویی (زمین خواران ) شود.

نویسنده : محسن سورگی

منبع : سایت همکلاسی

تونی گارنیه فرانسوی ، درزمانی که هاوارد طرح باغ شهر خود را ترویج می کرد وفرانک لوید رایت، نخستین خانه های خود را دراطراف شیکاگو می ساخت ، به ابتکار شخصی خود طرح یک شهر کامل را برای سکونت 35000 نفر ارائه داد وآن را شهر صنعتی نامید .

دراین طرح،گارنیه نه تنها به ترسیم خیابانها وبناهای اصلی شهر پرداخت، بلکه به تفصیل تمام جزئیات آن وحتی نقشه بسیاری ازبناها را مشخص نمود. طرح گارنیه به سال 1901 ونقشه های مفصل آن به سال 1904 به معرض تماشا گذاشته شد ودرسال 1917 نظریات وی درمعدود جزوه هایی منتشر شد . گارنیه درطرح خود برای اجزاء شهر ، خانه ها، مدارس، ایستگاههای راه آهن ، بیمارستانها ونظایر آن ، نقشه هایی پیشنهاد نمود وتوجه به اجزاء شهر فکر وی را برخلاف بسیاری ازمعاصرانش ازنقشه کلی شهر منحرف نکرد وطرح کلی اوبرای تمامی شهر، قدمی بلند درپیشرفت شهرسازی بود.درکوی صنعتی پیشنهاد وی ،عوامل مختلط شهر، محل کار،محل سکونت، تفریحگاهها وغیره، کاملاً ازیکدیگر جدا هستند، وکمربندی سبز،قسمت صنعتی شهررا ازقسمت اصلی آن جدا می سازد. ساختمان بیمارستان وبخش پزشکی شهر،دردامنه تپه های روبه جنوب پیش بینی شده است. قسمت اصلی شهر، نوار مانند ادامه می یابد ودرمیان آن قسمتهای ابنیه عمومی ، دبیرستان واستادیوم ورزشی بنا می گردد . زمینهای ورزشی مستقیماً به فضای آزاد مجاور خود راه می یابند که هم بسط آنها درآینده آسان باشد وهم چشم انداز بارز زیبایی داشته باشند.

درطرح گارنیه خطوط راه آهن درداخل شهر درزیرزمین کشیده می شدند ، تا به ایستگاه مرکزی شهر برسند ، خانه ها درمیان پارک بنا می شدند، وخیابان اصلی دورازمحلات مسکونی قرارمی گرفت. زمینها نیزبه ابعاد 150*30 متر تقسیم گردیده بود تا خانه ها ازنظر دریافت نور درجهت مناسب قرارگیرند. درطرح گارنیه ، برای شهر صنعتی حتی جاده ای برای مسابقات اتومبیلرانی وآزمایش موتورهای هواپیما پیش بینی شده بود. وبدین ترتیب بودکه شهر صنعتی، راهی فراپای بسیاری ازکسانی گذاشت که درپیشرفت شهرسازی معاصر موثر بوده اند درحقیقت، شهر صنعتی بذر شهرسازی معاصر را واجدبود.

نویسنده : محسن سورگی

منبع : سایت همکلاسی

دراواخر قرن نوزدهم ، ازجمله راه حلهایی که برای بسیاری ازمسائل سکونت درشهر پیشنهاد شد، فکرایجاد شهرهای باغ مانند بود . اساس این فکر براین اصل قرار داشت که مالکیت زمین های بایر، به شهر تعلق گیرد وعواید حاصل ازافزایش قیمت زمین ، ازآن شهر باشد تا گسترش شهر دستخوش سودجویی زمین خواران نشود.

فکرایجاد شهرهای باغ مانند که ازجانب ابنزرها وارد انگلیسی پیشنهاد شد ، با شکلی که این فکر عملاً به خود گرفت، متفاوت است . هاوارد نظریه خودرا درکتاب (( فردا،راهی مسالمت آمیز برای رفرمی حقیقی)) درسال 1898 منتشر کرد. با توجه به عنوان کتاب ، پیشنهاد هاوارد اقدام به امری بزرگ بود، یعنی رهایی ازجنبه های مضر انقلاب صنعتی واز میان بردن محلات فقیرنشین وپرجمعیت که زاییده بسط لجام گسیخته صنعت بود. تمام این امورمی بایست طوری صورت گیرد که دشمنی هیچ دسته ای حتی مالکین را مطرح نسازد. وی می خواست ثروت عمومی را با تغییر کامل ارزش املاک اعتلاء دهد ودراین امر حتی منتظر نشد تا حزبی که با نظریات وی موافق است قدرت را دردست گیرد. دراین کتاب، هاوارد پیشنهاد کرد کارخانه ها به نواحی دست نخورده روستایی منتقل شوند ومردم برای کار وزندگی به این نقاط مهاجرت کنند. این همان موضوعی است که درکتاب فرانک لوید رایت نیز مطرح شده است . هاوارد در طرح شهرهای باغ مانند خود، شهر را به صورت چنددایره متحد المرکز تصویرکرد. بناهای عمومی شهر درمرکز این دوایر در دور میدانی قرار می گرفتند.بین دایره میانی ودایره بیرونی ،خیابان اصلی شهر به عرض 135 متر قرارمی گرفت که واجد چمن ودرختانی به عنوان سایه بان بود .خود دایره بیرونی ، نواحی زراعی شهر را به وجود می آورد ، وقسمتی نیز برای کارگاهها وکارخانه ها پیش بینی شده بود. درپارکی مدور درمیان شهر، بناهای عمومی بزرگ ساخته می شدند وتالاری نیزبرای کنسرت ، سخنرانی، تأتر ، کتابخانه وغیره که برای هریک محوطه ای نسبتاً بزرگ تعلق می گرفت ، اختصاص یافته بود.

مناره یكی از عناصر موجود در برخی از سازه ها ی تاریخ معماری ماست كه كاربرد فراوانی در دوران گذشته داشته. زمانی بر فراز آن آتش می افروختند و زمانی دیگر به عنوان دیده‌بانی مورد استفاده قرار می گرفت. بعد از اسلام، مناره علاوه بر امكان دیده‌بانی بعنوان جایگاه ویژه موذن هم مورد استفاده قرار می گرفته است.

در اصفهان نمونه های زیادی از مناره های تاریخی موجود است كه می توان به مناره چهل دختران، مناره ساربان، مناره مسجد علی، مناره زیار و منار جنبان اشاره كرد.

بی تردید یكی از معروفترین ساختارهای تاریخی شهر اصفهان كه شهرتی جهانی نیز دارد " منار جنبان " است.

در 6 كیلو متری مسیر جاده اصفهان _ نجف آباد ، در سمت راست آزاد راه، بنای " منار جنبان " قرار دارد كه بر فراز مقبره عارفی گمنام به نام " عمو عبدا... كارلادانی " بنا شده است و بر اساس تاریخ سنگ نبشته این مقبره، تاریخ بنا به 716 هجری قمری برمی‌گردد.

این بنا یكی از آثار معماری دوره ایلخانان به شمار می رود. با مساحتی حدود 146 متر مربع و مناره هایی به ارتفاع 5/7 متر از سطح بام و البته ارتفاع بام تا كف حیاط نیز 5/10 متر است.

در طبقه هم كف بنا و در زیر قو س های اصلی و بر سطح هركدام كاشی كاری تزئینی به فرم صلیبی با كاشی آبی لاجوردی بر سطح آبی فیروزه ای دیده می شود كه به عنوان یكی از ویژگیهای تزئینی كم نظیر در این بنا به حساب می آید. بر ساقه مناره‌ها نیز تزئیناتی مركب از كاشی های ریز در تركیب با آجر بدنه دیده می شود كه اشكال زیگزاگی و افقی آن در بیننده مشتاق یادآور مفاهیمی عرفانی است كه در سایر آثار معماری این دوره نیز دیده می شود.

اما راز شگفتی آور این مناره ها چیست؟ چنانچه فردی از طریق 17 پله داخل هر مناره كه روی بام بنا تا بالای هر مناره وجود دارد، بالا رود و دست های خود را داخل یكی از دیوارهای واسط میانی پنجره های فوقانی آن قفل و شروع به تكان دادن مناره كند، مناره به نوسان در آمده و همزمان با آن مناره دیگری و در واقع كل ساختمان به نوسان در می‌آید كه تنها نوسان مناره قابل دیدن است و برای دیدن نوسان بنا می توان لیوان آبی را بر روی قبر " عمو عبدالله" قرار داد و سطح لغزان آن را مشاهده كرد.

به كاربردن آجرهایی با ویژگیهای خاص كه ضریب ارتجاعی بالاتری نسبت به آجرهای به كار رفته در بخش های دیگر دارد و همچنین توجیه حركت مناره ها با تكان یكی از آنها بواسطه قوانین فیزیكی نه تنها راز جنبیدن این مشهورترین مناره جنبان جهان را آشكار می كند بلكه بیانگر دانش فنی بسیار عمیق سازندگان آن در هفت قرن پیش بوده است. سازندگانی كه نامی از آنان بطور مشخص در دست نیست . البته بنا به نظر كارشناسان مناره های دیگری نیز وجود دارد كه دارای همین خاصیت بوده و همزمان با این بنا ساخته شده اند. مناره های مسجد اشترجان در 40 كیلومتری غرب اصفهان كه قسمت اعظم آن تخریب شده و یا یكی از مناره های مسجد حضرت علی (ع ) در بصره كه بنا به نظر " ابن بطوطه" سیاح معروف مراكشی در قرن هشتم قمری، تكان می خورده و از این جهت ارزش مسجد را برای زائرین دوچندان كرده است.

همچنین گفته می شود كه تقریبا همه مناره‌ها این خاصیت را دارند اما شاید كوتاهتر بودن منارجنبان سبب تكان خوردن كل بنا می شود.

در سالیان گذشته بازدید كنندگان آزادانه تا بالای مناره ها می رفتند و اقدام به تكان دادن آن می‌كردند اما چندسالی است كه به دلیل اینكه تكانهای دائمی باعث آسیب به بنا می شوند، مسئولین برنامه ای ترتیب داده‌اند كه هر نیم ساعت یك نفر از راهنمایان كه آشنا به مقدار نیروی لازم برای تكان دادن مناره ها است، به بالای یكی از مناره ها رفته و آنرا تكان می دهد تا بازدیدكنندگان به خوبی اهتزاز آنرا مشاهده و حس كنند و در عین حال از بوجود آمدن آسیب های احتمالی به بنا نیز پیشگیری شود.

منبع : http://afraziranshenasi.blogfa.com

مطالعه شهر از دوران کهن، به خصوص شهرهای ایران بعد از اسلام، تا زمانیکه شهرسازی از لحاظ ورود مفاهیم تازه، غریبه و گسستن از ارزش های گذشته خود قرار نگرفته است، گویای آن است که همواره میدان نیز همچون دیگر اندام های موثر و کارکردی، در حیات جاری شهر، حضوری موثر دارد به طوریکه میدان از دوره سلجوقیان به بعد شروع به تثبیت خود کرد و در دوره صفویه به مفاهیم عمیق و کارآمدی در معماری و شهرسازی رسیده و در دوران قاجار به نهایت نقش خود دست یافته است، اما رفته رفته نقش می بازد تا جایی که از سال های میانی دوره پهلوی هویت خود را از دست داده و در دو دهه اخیر نیز در بلاتکلیفی مطلق به سر می برد.

درکی که اکنون از میدان وجود دارد همانی است که در ذهن همگان و به طور یکسان از تقاطع چند خیابان که فضایی در میانه آن برای تفکیک حرکت سواره پدید آمده و با ترکیبی از پوشش گیاهی، آب نما و فواره شکل می گیرد و هیچ ارتباط معقولی با انسان، حرکت انسانی و حضور معنی دار انسان برقرار نمی سازد. میدان بدون حضور موثر و امن انسان و به منظوری معین معنی خارجی ندارد و حضور انسان در این فضای میانی تقاطع ها نه دارای معنی است، نه موثر است و نه امن.

میدان بر حسب ضرورت های مکانی و زمانی نقش و عملکرد های مختلفی به خود گرفته است. گاهی به صورت مکانی برای عرضه کالا بوده و زمانی فضایی حکومتی و دیوانی و یا مذهبی داشته است و در دوران معاصر بسیاری از عملکرد های کلاسیک آن به بنا ها منتقل شده است و به علت وضیعت و موقعیت فعلی، نمی توان عملکرد های گوناگون اجتماعی دوران گذشته را از آن انتظار داشت.

آنچه امروزه در مورد میدان های شهری مطرح است چگونگی فرم، نوع استفاده و پیوند آنها با بافت شهری است؛ در حالی که اکثر میدان های نوساز شهری در ایران فاقد طراحی صحیح برای این ویژگی ها است و تنها از جنبه معماری قابل بررسی است و بیشتر، محوطه ای است که به آن میدان اطلاق می شود و در عمل به اشغال وسایل نقلیه درآمده و به کلی تغییر شکل یافته است. برای میدان ویژگی ها و تعاریف مختلفی را می توان مطرح کرد که در زیر به نمونه هایی از آنها اشاره می کنیم:

- میدان فضایی است با سه بعد کاملا مشخص، دارای محدوده ای معین به داخل و خارج، که کف و بدنه آن از معماری تعریف شده ای برخوردار است. گرچه میدان های جدید و مهمی نیز وجود دارند که فضای شان جزء به جزء طراحی شده ولی دارای بدنه مشخصی نیستند.

- میدان فضایی است عمومی و قابل استفاده برای همگان و این وجه تمایزی است بین یک میدان و فضای باز و اختصاصی یک بنای مسکونی.

- میدان شهری مسقف نیست و همین مورد سالن های بزرگ و مسقف (پاساژ ها) را از آن متمایز کرده است.

- غالبا میدان شهری فضایی است، با سوابق ویژه تاریخی، یادبودها و آثاری از رخدادهای دوران گذشته شهر که چون خاطره ای محترم و مشترک برای شهروندان محسوب می شود.

- میدان، اگر کیفیت اقامت و گذراندن اوقات فراغت در آن مطلوب باشد، با اتبوه جمعیت، آمد و شد مداوم مواجه می شود، که دال بر جاذبه و کشش آن است؛ چنین میدانی از میدان های مورد علاقه مردم خواهد بود.

از دیر باز تاکنون بین طرفداران دو دیدگاه متضاد درباره شهرسازی، بحثی در گرفته است که هنوز نیز ادامه دارد: گروهی از شهرسازان اولویت را به جنبه های هنری شهرسازی داده و بیشتر بر روی فضاهای شهری تاکید می کنند، دسته دیگری اولویت را به جنبه های اجتماعی داده و بیشتر عملکرد فضا را مد نظر دارند. گرچه تاکنون اصول و قوانین بسیاری برای شهرسازی تدوین و تصویب شده و به اجرا در آمده است ولی این قوانین تا کنون نتوانسته است از ساخته های ناهنجار و بی قاعده در شهر ها جلوگیری کند. عکس العملی که در مقابل این ناهنجاری ها مشاهده می شود، نمایاگر علاقمندی بیشتر به فضاهای شهری و بازگشت به ایده ها هنری در شهرسازی است.

اینک با توجه به افزایش اوقات فراغت، فرصت مناسبی به دست آمده است تا با نوسازی میدان های قدیمی و احداث میدان های جدید امکانات مطلوبی برای گذران اوقات فراغت به شهروندان داده شود. نکته مهم اینکه آیا در طرحی که ارایه می شود انتظارها و سلیقه های گروهی مختلف مردم به اندازه کافی رعایت می شود یا خیر؟ و در همین جا تفاوت آشکار بین معماری و طراحی شهری و سایر هنرها به طور مشخص روشن می شود؛ زیرا برای مردم میدان شهری فضایی است که از آن استفاده های مختلفی می شود و این قابلیت در استفاده روزانه مردم از آن مشخص خواهد شد.